BM’den İsrail’in UNRWA’ya Yönelik Kısıtlamalarına Değerlendirme

Bristol Üniversitesi Milletlerarası Hukuk Profesörü Eirik Bjorge, İsrail'in BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansına (UNRWA) yönelik kısıtlamalarının memleketler arası hukuka muhalif olduğunu ve Norveç'in öncülüğünde Milletlerarası Adalet Divanından (UAD) bahse ait görüş isteme adımının kıymetli olduğunu belirtti.

Bristol Üniversitesinden Profesör Bjorge, İsrail'in UNRWA'ya yönelik kısıtlamalarının milletlerarası hukuka ters olduğunu belirtti.

Norveç'in öncülüğünde BM Genel Konseyi'nin UAD'den bahse ait bağlayıcı görüş alma adımını AA muhabirine pahalandıran Bjorge,1946 BM Ayrıcalıkları ve Muafiyetlerine dair Mukavele kapsamında alınacak görüşün, İsrail'in hem yasal kısıtlamaları hem de Gazze'de UNRWA işçisi ve tesislerine yönelik hücumları için tüzel sorumluluk doğuracağını kaydetti.

"Hukuki destek güçlü"

Bjorge, UNRWA'nın BM'nin bir kurumu olarak milletlerarası hukuktan kaynaklanan makul haklara sahip olduğunu anlatarak, "UNRWA, öbür BM kurumları üzere, BM Kaidesi'nin 105. hususu ve 1946 BM Ayrıcalıkları ve Bağışıklıkları Genel Mukavelesi kapsamında korunan ayrıcalık ve bağışıklıklara sahip." dedi.

İsrail parlamentosundan geçen yasanın, her iki metni de ihlal ettiğini kaydeden Bjorge, 1946 tarihli kontrat kapsamında UAD'ye gidilebileceğini söyledi.

İsrail'in ihlallerinin yalnızca yasal düzenlemelerle hudutlu olmadığını vurgulayan Bjorge, "İsrail'in Gazze'de 200'den fazla, tahminen artık 300'ü aşkın UNRWA işçisini öldürmesi ve UNRWA tesislerini yok etmesi de çok önemli ihlaller teşkil ediyor. Bu tesisler milletlerarası hukuk kapsamında dokunulmazlığa sahip ve BM Genel Kurulu bu ihlallere karşı hal almalı." diye konuştu.

Norveç'in BM Genel Şurası'ndaki istişare görüşü girişimi

Bjorge, Norveç'in on yıllardır İsrail-Filistin probleminde arabulucu rol üstlenmeye çalıştığını lakin İsrail'deki mevcut hükümetin tavrı nedeniyle bu rolün değiştiğini söyledi.

"İsrail'deki mevcut hükümet istikrardan uzak ve aslında aşırılıkçı bir tavır sergiliyor." diyen Bjorge, "Birçok devlet artık İsrail tarafında muhatap alınacak bir ortak bulamadığını düşünüyor. Bu nedenle arabuluculuk konumundan, Genel Kurul'da bu tıp teşebbüsleri başlatma konumuna geçtiler." değerlendirmesinde bulundu.

Bjorge, "Birkaç yıl evvel bu tıp bir teşebbüse dayanak vermekte tereddüt edebilecek devletler, artık bu teşebbüsün öncülüğünü yapıyor. Bu yalnızca Orta Doğu ülkelerini değil, Batılı devletleri de kapsıyor. İsrail hükümetinin standartlarındaki düşüş, Avrupa dahil birçok hükümetin İsrail'e ve bölgedeki gelişmelere bakışını değiştirdi." tabirlerini kullandı.

Danışma görüşünün bağlayıcılığı

Profesör Bjorge, 1946 tarihli BM ayrıcalıklarına ait mukavelenin uyuşmazlıkların tahliline ait özel bir karar içerdiğini belirterek, "BM Genel Kurulu, UAD'den müşavere görüşü isteyebilir. UAD'nin müşavere görüşleri çoklukla bağlayıcı değildir lakin, 1946 BM Ayrıcalıkları ve Muafiyetlerine Dair Sözleşmesi'ndeki özel karar gereği, bu durumda vereceği görüş bağlayıcı olacaktır." dedi.

Bjorge, 1946 tarihli mukavelenin açık kararına dikkati çekerek, "Genel Kurul'un mukavelenin yorumlanması ve uygulanmasına ait hususlarda istediği müşavere görüşü, taraflar ortasında kesin karar niteliği taşıyacak. Tıpkı iki devlet ortasındaki davalarda olduğu üzere, 1946 Kontratı kapsamındaki istişare görüşü hem BM hem de İsrail için bağlayıcı olacak." diye konuştu.

Bjorge, bu görüşün başka devletler için teknik olarak bağlayıcı olmasa da milletlerarası hukukun prensip ve kurallarını ortaya koyması açısından bilhassa BM'nin işleyişini önemseyen tüm devletler için büyük değer taşıyacağını vurguladı.

BM'nin dokunulmazlığı

Bjorge, BM'nin, kuruluşundan bu yana, kurumları, organları ve ajanslarının dokunulmazlığının istisnası olmadığı görüşünde olduğunu belirterek, "BM uygulaması ve öbür uygulamalar çok açık. Eski UAD Başkanı Rosalyn Higgins dahil bu bahiste yazan tüm uzmanlar bu görüşü destekliyor." tabirlerini kullandı.

UAD'nin bu mevzuda net bir karar vermesinin değerli olacağını belirten Bjorge, "Askeri gereklilik yahut güvenlik münasebetleriyle bile bu dokunulmazlığa istisna getirilemez." değerlendirmesinde bulundu.

İsrail daha evvel tazminat ödedi

Bjorge, mahkemenin BM ve organlarının dokunulmazlığına ait hukuku net biçimde ortaya koymasının değerli olduğunu belirterek, 2009'da İsrail'in Gazze saldırısının sonucunda ödediği tazminatın emsal teşkil ettiğini anlattı.

"2009'da İsrail'in Gazze'ye düzenlediği taarruzda UNRWA çalışanının öldürülmesi ve tesislerinin yıkılması üzerine, BM Genel Sekreteri bir araştırma komitesi kurdu." diyen Bjorge, komitenin İsrail'i UNRWA'nın dokunulmazlığını ihlal etmekten sorumlu bulduğunu ve 10,4 milyon dolar tazminat ödemesi tarafında görüş bildirdiğini söyledi.

Bjorge, "İsrail bu meblağı ödedi zira muhtemelen ödemezse 1946 Kontratı kapsamında UAD'den bağlayıcı bir görüş çıkabileceğini biliyordu. Bağlayıcı bir yargı kararıyla büyük meblağlarda tazminat ödeme mümkünlüğünü, İngiliz muharrir Dr. Samuel Johnson'dan alıntı yapacak olursak, 'İki hafta sonra asılacağınız söylense, aklınızı başınıza toplarsınız'." değerlendirmesinde bulundu.