Daron Acemoğlu Bloomberg HT’ye konuştu: Şirketlerin yatırımları denetlenmeli

Türkiye İş Bankası’nın 100. yılında ‘Atatürk Vizyonuyla Gelecek 100. Yıla Bakış’ Konferansı’nda MIT İktisat Profesörü Prof. Dr. Daron Acemoğlu Bloomberg HT’nin sorularını yanıtladı.

Acemoğlu, Türkiye’nin de artık dünyadaki akımların farkına varmaya başladığını belirtirken, yaşanan nüfus ve küreleşmenin tarafın bahislerinin kıymetli olduğunun altını çizdi.

Acemoğlu husus hakkında şunları söyledi:

“Bundan 10 sene önceye baktığımız vakit Türkiye’de her şey Türkiye iktisadı hakkındaydı. 'İşsizlik ve enflasyon ne olacak?’ üzere bahisler hâlâ çok kıymetli hususlar lakin yavaş yavaş Türkiye de artık dünyadaki akımların farkına varmaya başladı. Bilhassa insanların daha çok yapay zeka, iklim değişikliği hakkında konuştuğunu görüyorum. Bunların içinde birtakım hususlar gereğince vurgulanamıyor. Türkiye’de yaşanan nüfus konusu çok kıymetli buna gereğince kıymet vermiyoruz. Ayrıyeten öbür değerli bir bahis ise globalleşme sürecinin nasıl değişeceğini olmalı. Türkiye için çok değeri var tahminen bu hususa da biraz daha tartı verilmesi gerekiyor”

“Şirketlerin yatırımları denetlemeli, insan refahına dikkat edilmeli”

Teknoloji şirketlerinin ülke ve ülkeler ortası güçlerinin çok fazla olduğunu, bu şirketlerin devletler tarafından sıkı formda denetlenmesi gerektiğini söyleyen Acemoğlu, şirketlerin yatırımlarının denetlemesi gerektiğine ve insan refahına katkı sağlanması gerektiğini belirtti.

Acemoğlu, “Teknoloji şirketlerinin güçleri bir tek ülkeler içinde değil, ülkeler ortasında. Bunlarla nasıl başa çıkacağız bilmiyoruz. Bu sürecin Amerika’da ve Avrupa’da başlaması lazım fakat Türkiye de bunun bir modülü olmak zorunda. Bu şirketlerin denetlemeleri lazım. Bu şirketlerin yatırımlarının insanların, emekçilerin refahına katkıda bulunabilecek bir tarafta olması lazım. Burada çok büyük bir sorun de var; tabir özgürlüğü, bilim ve demokrasi her vakit değerli lakin gelecek 20 sene içerisinde bunlar çok daha kıymetli bir hale gelecek.Bu mevzularda geri kalmak Türkiye için masraflı bir hale gelecek. Daha da değerlisi şayet Google üzere Facebook üzere şirketleri denetlemek istiyorsan onlara karşı halkın haklarını savunmak istiyorsanız o vakit demokrasinin söz özgürlüğünün ehemmiyetini daha da fazla şayet bir devletin eline bir güç verirseniz ve Facebook yahut Twitter yanlış bir şey yapıyorsa bunları denetlemeyi o denli bir yapmanız gerekiyor ki bunu Facebook yahut Twitter tenkitler bir şey getirdikleri vakit susturulmasınlar. Demokrasiyi koruyacak bir halde yapılması lazım"

“Çin’in teknolojinin istikameti üzerindeki tesiri olumlu değil”

Acemoğlu Türkiye üzere ülkelerin kendi iş gücü piyasasına nazaran teknolojileri geliştirmesi gerektiğini söyledi.

Acemoğlu, “Çin’in teknoloji şirketleri neredeyse Amerika’daki kadar kuvvetle ve onları çok sıkı bir halde denetliyor fakat şu sorun var ki, Çin’in teknolojinin tarafı üzerindeki tesiri müspet değil. Çin bilhassa yapay zekâda olsun, öteki şeylerde olsun daima insanları denetleyen teknolojileri geliştiriyor ve bu teknolojileri sansür için kullanıyor. Bu teknolojileri muhalefeti susturmak için kullanıyor. Çin bu teknolojileri birebir vakitte ihraç ediyor. Huawei şirketi 60 tane öbür demokratik olmayan ülkeye son 2-3 yıl içerisinde bu teknolojileri ihraç etti. Tahminen denetleme olabileceğini gösteriyor fakat bir tek Çin’e güvenirsek olmaz. Diyelim ki Çin ve Amerika birtakım bahislerde anlaştı bu da tekrar Türkiye’ye yetmez. Türkiye olsun Meksika olsun Brezilya olsun Endonezya olsun bunlar çok büyük ülkeler ve kendi koşullarına uygun teknolojilere muhtaçlıkları var. Kendi iş gücü, iş gücü piyasasının yeteneklerine nazaran teknolojiye muhtaçlıkları var” dedi.

“BRICS yerine diğer bir yapılanmaya gereksinimimiz var”

Acemoğlu, Türkiye’nin BRICS üyeliğe girmesine hakkında ise teknolojiye değer veren diğer bir kümeye dahil olunmasının daha uygun olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

“Benim 10 yıldır vurguladığı şey şu ki; Türkiye, Meksika, Brezilya, Endonezya üzere ülkelerin bir ortaya gelip teknolojinin tarafı, tahminen globalleşmenin tarafı üzerine sesler çıkarabilecekleri ortama gereksinimleri var. Ne yazık ki Türkiye şu an BRICS’e girmeye çalışıyor. BRICS, Çin’in denetimi altında, Rusya’nın denetimi altında bunlar çok tehlikeli rejimler ve demokrasinin en büyük tehdidi olan ülkeler. Öteki bir yapılanmanın bilhassa teknolojiye odaklanan yapılanmanın sesine gereksinimimiz var”

Acemoğlu, “Bilim ve söz özgürlüğünün bağımsız olması lazım, demokratik kurumların olması lazım ne yazık ki Türkiye’de bunlar çok zayıf. Demokrasinin ve büyümenin en sağlıklı formunda gelişmesi için devlet ve toplum ortasında bir istikrar olması gerekiyor. Türkiye’de bu yok. Eğitimin geride olması esasen çok büyük bir sorun. Bunun üzerine vurgulamaya çalıştığım şey eğitimin sağlıklı olması için söz özgürlüğünün olması lazım, bilime paha verilmesi lazım, eğitimin hakikat mevzulara odaklanması lazım. Örneğin bilgisayar olsun istatistik olsun iktisat olsun şu anki gelişim içinde kıymetli olan bahislerde olması lazım, bunların hiçbiri yok. Demokrasideki zayıflıktan ötürü iktisattaki zayıflıktan ötürü en yeterli beşerler Türkiye’yi bırakıp gidiyor. Pekala nereden gelecek bu beşerî sermaye, beşerî sermaye olmazsa nasıl yapacağız bu adaptasyonları?” dedi.