Doğu Roma devrinde geçiş kapısıydı: Bin 500 yıllık tarihi yapının son hali içler acısı
İstanbul'da 1. Justinianus ve eşi Theodora tarafından 526 yılında Aya Sergios ve Bakhos Kilisesi inşa edildi. Fatih'teki kilisenin inşa edildiği tarihte deniz tarafındaki surlara güvenlik emeliyle Küçük Ayasofya Poternesi yaptırıldı. Geçiş kapısı olarak düşünülen kapı, denizden yaklaşık 6 metre yüksekti. Poterne, kentte olumsuz bir durum yaşandığında bu kapıdan geçilip, surlara yanaşan gemiye binilerek uzaklaşılması üzerine tasarlandı. İstanbul'un fethinde Küçük Ayasofya Poternesi'nin kaçış noktalarından biri olarak kullanıldığı da tez edildi. Sultan 2. Bayezid periyodunda ise Aya Sergios ve Bakhos Kilisesi, Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından mescide dönüştürüldü. Kiliseden geçilerek ulaşılan geçit kapısı, Osmanlı devrinde kullanılmadı. Zamanla unutulan geçit kapısının yarısı denizin doldurulması nedeniyle toprağa gömüldü. Tarihi yapı, uyuşturucu unsur kullanan şahıslar ve evsizlerin yeri haline geldi.
Harabeye dönen tarihi yapının içi çöplerle doldu. Küçük Ayasofya Poternesi'nin içler acısı halinin düzenlenerek restore edilmesi bekleniyor. Öte yandan, yarısı toprağa gömülen geçiş kapısı havadan görüntülendi. Küçük Ayasofya Poternesi'nin tarihini anlatan Arkeolog Ömer Faruk Yavaşçay, şu halde konuştu: "Arkamızda görmüş olduğunuz yapı, Küçük Ayasofya Poternesi.
Yapıyı anlatmadan evvel Küçük Ayasofya Camii'ni anlatmak istiyorum. Bu yapı, cami için inşa edilmiştir. Cami birinci olarak kiliseydi. M.S. 526 yılında yapılmıştır. 1. Justinianus ve eşi Theodora tarafından yaptırılmıştır.
Kilisenin inşasından sonra güvenlik maksadıyla gerimizde görülen poterne inşa edilmiştir. Poterne, 'geçiş kapısı' demektir. 2. Bayezid devrinde ise Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından mescide dönüştürülmüştür. Vakitle artık bu poterne kullanılmamıştır.
Doğu Roma devri geçmişti. Osmanlı da kullanmayı tercih etmedi. Zira burası bir kaçış kapısıydı.'' ''Günümüzde ise maalesef hem kara tarafındaki yol hem de denizin doldurulmasıyla birlikte bu eser toprağa gömülmüş durumda. Olağanda burası denizden yaklaşık 6 metre yüksekti.
Osmanlı devrindeki buraya ilişkin fotoğraflardan görülmektedir. Şu anda ise yarısı toprağa gömülmüş durumda. Bu türlü değerli bir yapıtın bu durumda olması bizi rahatsız ediyor.'' ''Poternenin öncelikle yüzeye çıkarılması gerekiyor.
Restore edilmesi lazım, eser ve etrafındaki surlar çok berbat durumda. Daha sonra da turizme kazandırılması gerekiyor. Bukoleon Sarayı çok göze çarpan bir yapıydı.
Bu poterne, maalesef iç kısımda kalıyor. Poternenin içinde bir boşluk var, maalesef giren ve çıkan belirli değil. Beşerler buraya gelmekten biraz çekiniyorlar. Burayı tekraren incelemeye geldim. İçeriye girdiğimde, orada kalanlar vardı.
Dışarı çıkmak zorunda kalmıştım.'' ''Açık hava müzesine dönüştürülmesi lazım. Burası denizden yüksekti, gemilerden yanaşıyordu. Direkt gemiye geçiş yapılabiliyordu. İmparator kentte bir olumsuzluk olduğunda kiliseden bu kapıya geçip, bu kapıdan da gemiye geçebiliyordu.
Süper bir şey.'' ''Eski fotoğraflarınızı gördüğünüz vakit, burası ile ilgili her şey muhakkak oluyor. İstanbul'un fethinde burası kaçış noktalarından biri olarak düşünülmüş olabilir.''