Eğil Kalesi’nde Hristiyan Mezarları Bulundu

Diyarbakır'ın Eğil ilçesindeki kalede yürütülen arkeolojik hafriyatlarda Hristiyan din adamlarına ilişkin olduğu bedellendirilen 2 mezar tespit edildi.

Kur'an-ı Kerim'de isimleri geçen Zülkifl ve Elyesa peygamberlerin defnedildiğine inanılan, Kralkızı Baraj Gölü, su sarnıçları ve tarihi yapısıyla da ilgi gören ilçede 2021 yılında başlatılan arkeolojik hafriyatlar sürüyor.

Üç tarafı derin vadilerle çevrili, bir tarafı ise oyularak yekpare kaya üzerine oturtulan Eğil Kalesi'ndeki hafriyatlar Dicle Üniversitesi Arkeoloji Kısım Lideri Prof. Dr. Vecihi Özkaya başkanlığında yürütülüyor.

Kazılar, duvarlarında çok sayıda haç sembolünün bulunduğu yaklaşık 1900 yıllık kaya kilisenin etrafında ağırlaştı.

Kilisenin alt kısmında duvarlarında farklı haç motifleri bulunan ve ayinlerin yapıldığına dair izler tespit edilen 2 mezara ulaşıldı.

"Alanın bir 'kilise kompleksi' haline dönüştürüldüğünü gördük"

Kazı Lideri Prof. Dr. Özkaya, AA muhabirine, Eğil Kalesi'ndeki arkeolojik kazılarla hem ilçenin hem de Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kültürel pahalarını ortaya çıkarmaya çalıştıklarını belirtti.

Eğil'in Müslümanların yanı sıra Hristiyan ve Yahudi inancı açısından da kıymetli olduğunu söz eden Özkaya, hafriyatlarda Hristiyanlara ilişkin kıymetleri ortaya çıkardıklarını söyledi.

Bu yıl çalışmaları duvarlarında çok sayıda haç işaretinin bulunduğu yaklaşık 1900 yıllık kaya kilisenin etrafında ağırlaştırdıklarını lisana getiren Özkaya, şöyle konuştu:

"Çalışmalarımızda alanın yalnızca bir kaya kilise olmadığını birebir vakitte kilise ile kontaklı olarak bir kilise kompleksi haline dönüştürüldüğünü gördük. Alanın alt tarafında etrafı dini mimariye uygun halde inşa edilmiş 2 mağara tespit ettik. Kaya kilisesindeki mezarın Hristiyan sevgililerinden birine ilişkin olma ihtimali bizi bu alana ağırlaştırdı. Yaptığımız araştırmalar, milattan sonra 1. yüzyıl ile 6. yüzyıl ortasında kelam konusu kilisenin bölge ve tüm Hristiyan dünyası için değerli bir merkez olduğunu ortaya koydu. Bu bahisteki öngörülerimizi doğrulayan datalara de ulaştık. Kilisede gömülü sevgilinin Ermeni kayıtlarına nazaran milattan sonra 50 yılında Bingöl bölgesinde katledilmiş olan aziz Thaddeus'a ya da lokal ismiyle Mar Addai'ye ilişkin olabileceği güç kazanmakta. Bilgilerimiz bu istikamette ağırlaşmaktadır. Aziz Thaddeus'un Hz. İsa'yı gördüğü ve ondan buyruk aldığı, buyruklarını bildirim ederken Bingöl bölgesinde katledildiği ve buraya gömüldüğüne dair bilgiler var. Kaya Kilisesi olarak isimlendirilen geniş bir alanın Aziz Thaddeus'a ilişkin olabileceği istikametinde kimi kayıtlar ve bilgiler elde ettik."

"Mağaralar ayin düzenlendiğine dair birçok özellik barındırmaktadır"

Mezarların doğal görünseler de insan eliyle şekillendirildiklerini belirten Özkaya, bilhassa giriş kısmında kimi duvarlar örülerek, alanın koruma edildiğinin görüldüğünü söyledi.

Özkaya, şu bilgileri paylaştı:

"Mağaralar, içinde ayinler düzenlendiğine dair is ve adak yerleri üzere birçok özellik barındırmaktadır. Bu mağaraların içindeki kalıntılar, duvarlara işlenmiş haçlar ve ayinlerin yapıldığına dair izler, buraların aziz Thaddeus kategorisinde değerlendirilebilecek insanlara ilişkin mezarlar olabileceğini düşündürdü. Bu nedenle Hristiyan sevgililerinin burada gömülü olduğu konusunda bize fikir vermektedir. Alanın tarihi günümüzden en az 1900 yıl, mezarların ise 1900 ila 1600 yıl öncesine ilişkin. Mezarlarda yaptığımız incelemelerde alanın doğal haliyle bırakıldığını belirledik. Duvarlara işlenmiş haçların biçimleri ve sembollerden hareketle mezarlarda yatanlar 'kutsal kişiler' olabilir."

Alandaki "aziz" mezarlarının varlığının Hristiyan dünyası için kıymetli olduğuna işaret eden Özkaya, mezarların geçmişte epey değerli olduğunu vurguladı.

Özkaya, "2024 yılında kaya kilisesi çalışmalarımızı bir sonuca ulaştırıp saray baş kule kazılarına başlayacağız. Eğil Kalesi'nin tamamı bütün bedelleriyle, periyotlarıyla birlikte çalışmamızın amacında. Eğil'in tamamını kültür, tarih, uygarlık ve turizme kazandıracağız." sözünü kullandı.

Çalışmalarda en erken Hristiyanlık periyoduna ilişkin izler saptadıklarını anlatan Özkaya, bundan sonraki çalışmalarda da en erken İslam izlerini tespit etmeye çalıştıklarını belirtti.