Endometriozis (çikolata kisti) nedir, belirtileri neler? Endometriozis hastalığının nedenleri
Endometriozis üreme çağındaki bayanlarda görülen bir hastalıktır. Hastalık ismini rahimin iç katmanını döşeyen katman manasına gelen ve her ay adet devrinde kalınlaşıp dökülen ''endometrium'' dan almaktadır. Endometriozis'te olağan olarak rahim iç katmanında bulunması gereken endometrium'a benzeyen doku rahim dışında bedenin öteki bölgelerinde de bulunmaktadır. Rahim dışındaki bu endometriozis odakları ağrı, kısırlık ve başka birtakım meselelere neden olabilmektedir. Endometriozisin en sık görülme yerleri, karın boşluğunda bilhassa yumurtalıklarda, rahime ilişkin tüplerde, rahimi destekleyen bağlarda, vagina ismini verdiğimiz döl yatağı ve anal kanal ortasındaki alanda, rahim dış yüzeyinde ve pelvis denilen karın boşluğunun yüzeyindedir. Bu endometriozis odakları bazen barsaklarda, anal kanalda, idrar torbasında, vajinada, rahim ağzında, dış üreme organları üzerinde yahut geçirilmiş karın ameliyatlarının yara izlerinde görülebilir. Endometriozis odakları yahut alanları genel olarak habis yahut kanser değildir. Olağan yerleşimlerinin dışında olmasına karşın olağan bir doku tipi içerirler. Rahim içerisini döşeyen endometrium üzere endometriozis odaklarıda adet döngüsünü yöneten hormonlara karşılık vermektedirler. Adet periyodunda rahim içerisinde olduğu üzere bu alanlarda kalınlaşma, yıkılma ve kanama olmaktadır. Buna karşın rahimi döşeyen tabakanın bilakis rahim dışındaki endometriumun adet kanı biçiminde bedeni terk etme imkanı bulunmamaktadır. Bu nedenle kendi içine kanama ve bu odaklardan dökülen dokunun ve kanın etraf dokuları hasara uğratması, etraf dokularda iltihabi gelişme ve bağ dokusu oluşumuyla sonuçlanmaktadır.
Odakların yerleşim yerleşim yerine nazaran oluşabilecek öteki beklenmedik hasarlar, bu odakların yırtılması (endometriozisin yeni alanlara yayılmasına sebep olmaktadır), yapışıklıkların oluşması, barsaklarda kanama yahut barsak tıkanması, idrar torbası fonksiyonlarının etkilenmesi ve başka sıkıntılardır. Belirtiler vakitle berbatlaşsa de kimi olgularda düzgünleşme ve tekrarlama periyotları görülmektedir.
ENDOMETRİOZİS BELİRTİLERİ
Endometriozisin en sık görülen belirtisi adetten evvel ve adet esnasında görülen ağrılar (Genellikte olağan adet sırasında görülen sancılardan daha şiddetlidir), cinsel temas sırasında ve sonrasında görülen ağrılar, kısırlık, sistemsiz yahut fazla kanamalardır. Öbür belirtiler ise yorgunluk, adet sırasında ağrılı barsak hareketleri, sırtın alt tarafına vuran ağrı, adet sırasında ishal yahut kabızlık ve öbür barsak rahatsızlıkları olabilir.
Bazı endometriozisli bayanlarda hiçbir belirti olmayabilir. Endometriozisli hastaların % 30-40'ında kısırlık görülmektedir ve bu durum hastalığın ilerlemesiyle sık rastlanan bir durumdur. Ağrının şiddeti, hastalığın ve endometriozis odaklarının yaygınlık derecesi ile hakikat orantılı değildir. Çok küçük endometriozis odakları prostoglandin ismini verdiğimiz bedende ağrı hissine neden olan hususun beden içerisinde üretiminde daha aktiftir.
Bu durum küçük endometriozis odaklarında dahi bariz belirtilerin olmasını açıklamaktadır. Prostoglandinlerin ağrı hissedilmesi dışında da fonksiyonları vardır ve endometriozisde öteki kimi belirtilere de yol açtığı düşünülmektedir.
ENDOMETRİOZİS NEDEN OLUR?
Endometriozisin nedeni bilinmemektedir.
Birkaç neden öne sürülmekle birlikte bunların hiçbiri tüm endometriozis olgularını açıklayamamaktadır. Bir kurama nazaran adet kanının rahimin tüplerinden geçerek geriye yanlışsız karın içine akmasıdır. Bu halde karın duvarı içerisine taşınan endometrium hücrelerinin burada yerleşip büyüyebildiği öne sürülmektedir.
Bütün bayanlarda az da olsa bu formda bir geriye akışın kelam konusu olduğu fakat bağışıklık sisteminde yahut hormonal sisteminde sorunu olan bayanlarda endometriozis geliştiği öne sürülmektedir. Bir diğer kurama nazaran endometrial doku rahim içerisinden kan damarlarıyla yahut lenf yoluyla bedenin öbür bölgelerine yayılmaktadır. Genetik kurama nazaran ise endometriozis makul ailelerin genlerinde taşınmakta yahut birtakım ailelerde endometriozise yatkınlık bulunmaktadır.
Bir başka kurama nazaran bayan şimdi embriyo (cenin) devrindeyken meydana gelen doku artıkları yetişkin periyotta endometriozise dönüşebilmektedir yahut birtakım özel durumlarda embriyo periyodunda üreme sistemi dokusu oluşturabilme yeteneğinde olup yetişkin periyotta farklı yapılar halinde bulunan dokular bu yeteneklerini tekrar kazanmaktadır. Cerrahi esnasında bu dokuların nakli bilhassa karın ameliyatlarındaki yara izlerinde görülen endometriozisi açıklamak için öne sürülen bir kuramdır. Endometriozis araştırmacıları diğer teoriler üzerinde de çalışmaktadır.
Bir öbür kurama nazaran bayan şimdi embriyo (cenin) devrindeyken meydana gelen doku artıkları yetişkin devirde endometriozise dönüşebilmektedir yahut birtakım özel durumlarda embriyo periyodunda üreme sistemi dokusu oluşturabilme yeteneğinde olup yetişkin periyotta farklı yapılar halinde bulunan dokular bu yeteneklerini tekrar kazanmaktadır. Cerrahi esnasında bu dokuların nakli bilhassa karın ameliyatlarındaki yara izlerinde görülen endometriozisi açıklamak için öne sürülen bir kuramdır. Endometriozis araştırmacıları öbür teoriler üzerinde de çalışmaktadır.