Güneş Panellerinde Atık Sorunu

ODTÜ Güneş Gücü Uygulama ve Araştırma Merkezi (ODTÜ GÜNAM) Uzman Araştırmacı Tayfun Sürat, Türkiye'de 40 milyondan fazla fotovoltaik modülün işletmede olduğunu belirterek,"2030-2035'te Türkiye'de önemli bir güneş paneli modül atığı akışı başlayacak. 40 milyon modül, yaklaşık 800 bin ton ediyor. Bir panelin yaklaşık yüzde 90'ı geri dönüştürülebiliyor." dedi.

Hız, AA muhabirine, bir fotovoltaik panelin ekonomik ömrünün ortalama 25-30 yıl olduğunu, bu müddet dolduktan sonra panellerden istenilen randımanın alınamadığını söyledi.

Türkiye'de birinci güneş enerjisi modüllerinin ortalama kurulu gücünün 230-250 vat, mevcut durumda ise ortalama kurulu gücün 450 vat olduğu varsayıldığında, 40 milyondan fazla fotovoltaik modülün işletimde olduğunu belirten Sürat, şöyle konuştu:

"Bu panellerin bir kısmı arızalar, hasarlar ve doğal etmenler nedeniyle devre dışı kalıyor. 2030-2035 üzere Türkiye'de önemli bir modül atığı akışı başlayacak. 40 milyon modül, tekrar ortalama hesapla 800 bin ton eder. Bir panelin yüzde 90'ı geri dönüştürülebiliyor. Türkiye Ulusal Güç Planı'nda belirlenen 2035'te 52,9 gigavat gayesini yakalarsak, 2060'ta bu atık ölçüsü 2,4 milyon tonu bulacak. Bu atık, sıradan bir gereç değil, içerisinde cam, alüminyum, özellikle yüksek saflıkta silisyumdan elde edilen hücreler, iletken olarak bakır ve bilhassa de değerli bir emtia olan gümüş var. Bütün bu değerli malzemeyi çöpe atmak, toprağa gömmek ya da yakmak çok büyük bir ekonomik kayıp. Üstelik çevresel tesirleri de olabilecek bir durum."

Hız, fotovoltaik hücrelerin üretildiği hammaddelerin tabiatta sınırsız olsa da saflaştırılmış haliyle değerli lakin karbon ayak izinin yüksek olduğunu söz etti.

Dünyada bu ham unsurları üreten bir kaç ülke olduğunun altını çizen Sürat, "Ekonomik ömrü dolan panellerde en kolay ve istenmeyen usul, bunların çöp olarak depolama alanlarına gömülmesi. Bir diğer seçenek de atıktan güç gayesiyle yakılması. Şayet geri dönüşüm yapmazsak panellerin akıbeti bu oluyor. Halbuki, döngüsel iktisat unsurlarına nazaran, hasarsız güneş panellerinin öncelikle bir diğer yerde kullanılması ya da elden geçirilerek yenilenme seçeneklerinin kıymetlendirilmesi gerekiyor." dedi

"Kirleten öder" geri dönüşüm maliyetlerinin karşılanmasında kıymetli bir prensip

Geri dönüşüm sürecinin, imalat sürecinin zıddı tarafında işlediğini lisana getiren Sürat, fakat güneş panellerinin en aktif olarak hangi teknikle geri kazanılacağının kesim genelinde kabul görmüş tek bir yaklaşımın şimdi olmadığını kaydetti.

Hız, geri dönüşüm maliyetini kimin ödemesi gerektiği konusunda çeşitli yaklaşımlar olduğunu, en geçerli anlayışın ise "kirleten öder" prensibine dayandığını anlattı.

Avrupa Birliği'ndeki mevcut düzenlemelere nazaran, bir panelin ürettiği elektrikten kim faydalandıysa, maliyetin de ona yansıtılması gerektiğine işaret eden Sürat, şöyle konuştu:

" İtalya'da konutunuzun çatısına kurduğunuz panele devletin verdiği takviyenin son yılında panel başına 12 avro kesinti yapılıyor. Panellerin ömrü bitince santral sahibi fonda biriken parayı alıp, götürüp geri dönüşümü yapacak tesise ödemesini yapıyor. Böylelikle, maliyetin bir kısmı kirleten tarafından karşılanıyor. Geri dönüşüm yapan firma bu gelirin yanı sıra atıktan elde ettiği malzemeyi yine satarak ya da kullanarak biraz daha gelir elde ederek işlerini sürdürebiliyor. Fransa atık ölçüsünü denetim altında tutarak dalın rekabetle boğuşmaması için fotovoltaik atık geri dönüşüm vazifesini inhisar olarak bir firmaya vermiş durumda. Bizim önümüzde vakit var lakin boşa geçirmememiz gerekiyor."

"Fotovoltaik üretici ve yatırımcıları geri dönüşümde sorumluluk almalı"

Hız, dünya genelinde bu bahiste düzenleme yapan ülke sayısının çok fazla olmadığını, bu açıdan Türkiye'nin Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların İdaresi Hakkında Yönetmelik ile adım atan ülkelerden biri olduğunu söyledi.

Henüz bunu dahi yapmamış endüstrileşmiş ülkeler olduğuna dikkati çeken Sürat, "Türkiye'deki fotovoltaik panel üreticilerinin atık idaresi sorumluluklarının şuurunda olmaları ve ömrünü tamamlamış panelden kıymet elde ederek maliyeti düşürme yollarını önemli olarak düşünmeleri gerekiyor. Birebir durum GES yatırımcıları için de geçerli. Santral ömrünü tamamladığında, ellerindeki panellerden nasıl kurtulacaklarını baştan dikkate almaları, ekipman tedarik mukavelelerinde garanti mühleti, performans üzere konuların yanında bu hususa da yer vermeleri gerekiyor." diye konuştu.

Hız, ODTÜ-GÜNAM'da fotovoltaik atıkların geri dönüşümü ile ilgili olarak neler yapılabileceği, ne çeşit stratejiler izlenmesi gerektiği, kesimin teknik ve ekonomik fizibilitesinin durumunu incelemek üzere Ahiler Kalkınma Ajansı ile birlikte proje yürüttüklerini kelamlarına ekledi.