İşte 6 Şubat depreminde yıkımı arttıran hatalar

İşte 6 Şubat zelzelesinde yıkımı arttıran hatalar

Prof. Dr. Mehmet Emin Aydın:

"Çöken yapılar, çoklukla zayıf inşaat materyalleri, donatı eksikliği ve yatay sismik kuvvetlerini hesaba katmayan tasarım yanlışlarından kaynaklandı"

KOSTÜ'de " Zelzele, Kentsel Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Çalıştayı" düzenlendi

KOCAELİ - Kocaeli Sıhhat ve Teknoloji Üniversitesinde (KOSTÜ), Türkiye Bilimler Akademisi tarafından sarsıntı, kentsel dönüşüm ve sürdürülebilirlik çalıştayı düzenlendi. 6 Şubat'ta yıkımın fazla olmasının en büyük sebeplerini açıklayan Prof. Dr. Mehmet Emin Aydın, "Kahramanmaraş zelzelesinde birçok bina çöktü ve kıymetli can kayıpları oldu. Çöken yapılar, çoklukla zayıf inşaat gereçleri, donatı eksikliği ve yatay sismik kuvvetlerini hesaba katmayan tasarım yanlışlarından kaynaklandı" dedi.

Çalıştaya Kocaeli Valisi İlhami Aktaş, Kocaeli Sıhhat ve Teknoloji Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Muzaffer Elmas, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Alişarlı, Türkiye Bilimler Akademisi Lideri Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Kocaeli Büyükşehir Belediye Lider Vekili Bena Abiş, Kocaeli Vilayet Emniyet Müdürü Faruk Karaduman katıldı.

TÜBA Etraf, Biyoçeşitlilik ve iklim değişikliği çalışma kümesi yürütücüsü Prof. Dr. Mehmet Emin Aydın çalıştayda yaptığı konuşmada, zelzelelerin kentlere ve altyapılara yıkıcı hasar verdiğini belirterek, "Sürdürülebilirlik ortasındaki ilgi bilhassa kentsel nüfus arttıkça ve iklim krizi kentlere ek yük getirdikçe öne çıkmıştır. Kentsel dönüşüm bilhassa zelzele bölgelerinde afet risklerini azaltmak ve sürdürülebilirliği arttırmak için kıymetlidir. 1999 Gölcük sarsıntısında 17 binden fazla can kaybı yaşanmış ve binlerce bina yıkılmıştır. Köprüler, yollar ve kamu binaları üzere kritik altyapıların yıkılması, binaların çökmesiyle birlikte can ve mal kayıplarının ölçeği artmıştır. Kahramanmaraş zelzelesinde birçok bina çöktü ve değerli can kayıpları oldu. Çöken yapılar, çoklukla zayıf inşaat gereçleri, donatı eksikliği ve yatay sismik kuvvetlerini hesaba katmayan tasarım yanılgılarından kaynaklandı" halinde konuştu.

"Şehir alt yapıları zelzelelere dayanacak halde tasarlanmalıdır"

Yapı standartlarının güncellenmesi ve kontrollerle tasarım standartlara uygunluğunun denetim edilmesinin kıymetine değinen Aydın, "Türk Sarsıntı Yönetmeliği, 1999 Gölcük sarsıntısından bu yana değerli ölçüde geliştirilmiş, 2018 revizyonu binalarda sarsıntıya dayanıklılık için daha sıkı koşullar getirmiştir. Yapılarla yönetmelikler yeni inşa edilecek binaların gelecekteki sismik olaylara dayanabilmesini sağlamak için çok değerlidir. Türk Sarsıntı Yönetmeliği'nin son versiyonu memleketler arası standartlarla uyumludur fakat uygulama ve kontrollerde eksiklikler vardır. Binaların ötesinde Türk kent altyapıları sarsıntılara dayanacak halde tasarlanmalıdır. Süratli tahliye için yol ağları, atık su, gaz ve güç sistemleri üzere kritik altyapıların dayanıklılığının sağlanması ve acil durum barınakları için açık alanlar oluşturulması üzere konular dikkate alınmalıdır. Yeşil, sulak alanların azalması ve kirlilik üzere çevresel meselelere karşı, dönüşüm projelerinde gdaha fazla iklim dostu, kentsel tasarım ülkelerinin benimsenmesi gerekir. Yeşil çatılar, parklar ve sürdürülebilir direnaj sistemleri üzere yeşil altyapılar, kentlerin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığını da arttırmaktadır. Su kıtlığı, iklim değişikliği nedeniyle birçok kentte artan kaygı kaynağıdır. Verimli su idaresi uygulamalarını içermeyen kentsel dönüşüm projeleri, bu meseleleri daha da kötüleştirebilir. Buna karşılık ağır yağışlar sırasında su baskını riskini azaltmak ve birebir vakitte su tasarrufunu teşvik etmek için sürdürülebilir direnaj sistemleri önemlidir" dedi.

"Yataydan gelen yükleri taşımak için ek donatılara, ek yapı elemanlarına gereksinim var"

Kocaeli Sıhhat ve Teknoloji Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Muzaffer Elmas, birinci vazifenin mevcut yapıların yatay artışındaki değişime karşı güçlendirilmesini söz ederek, "Ülkemizde bildiğiniz üzere sarsıntı bölgelerinin haritası var. Kimi bölgeler kırmızı, sarı, beyaz. Birden dörde kadar giden bir durum var. Sarsıntı epey gelişen bir harita. Bugün, 2018'deki haritayı, kullanıyoruz ve bu da Hatay zelzelesinden sonra değiştirilmek üzere. Yani bizim temel desteğimiz zelzele bölgeleri haritası. İkinci temel desteğimiz ne? Bu sarsıntı bölgeleri üzerinden, hangi bölgede nasıl bir yapı yapacağımızı gösteren sarsıntı yönetmeliğimiz var. Bu yönetmeliğimiz de yeniden 1953, 1964, 1975, 1998, 2007, 2017 ' de değiştirildi. Sarsıntı yönetmeliği değiştirilince ne oluyor? Binaların düşey yüklerini aslında kolonlar karşılıyor. Lakin yataydan gelen yükleri taşımak için ek donatılara, ek yapı elemanlarına muhtaçlık var. Birinci vazifemiz mevcut yapının yatay artışındaki değişime karşı güçlendirilmesidir. Artık yönetmelik değişiyor. Binaya gelen yük artıyor lakin bina orada duruyor. Hani mevcut yapılmış binlerce, milyonlarca binamız var. Daha evvelki yönetmeliklere nazaran yapılmış. O yüzden birinci vazifemiz bu mevcut yapıların yatay artışındaki değişime karşı güçlendirilmesi. İkincisi; mevcut binaların yönetmeliğe nazaran yapılması. Tabi burada karşımıza çok büyük sorun çıkıyor. Yeni yapılmış, 5 sene evvelki yapı için, 'bu bina zelzeleye karşı güvenlidir' cümlesini kimse yazamaz, çok sıkıntı müellif. Zira o denli bir yönetmelik getirmişiz ki kendimizi bağlamışız. AFAD liderimizi ziyaret ettiğimizde gündeme geldi. Kendisi, bu mevzuda bir hazırlık olduğunu, sürecin kolaylaşacağını, daha kolaylaştıracaklarını söz etti" dedi.

"150 bin bağımsız ünitenin güçlendirilmesi yahut tekrar yapılması gerektiği de tespit edilmiştir"

Deprem başta olmak üzere afetlerin ziyanlarını azaltmaya yönelik çalışmalarını daima güncelleyerek sürdürdüklerini belirten Kocaeli Büyükşehir Belediye Lider Vekili Berna Abiş ise, "Deprem gerçeği, kentsel dönüşüm ve toplumsal tesirleri sürdürülebilirlik ve uygulamalar ana başlıklarından toplumun biliçlendirilmesi başlığını da eklersek, kamu kurum ve kuruluşlarından özel bölümün, sivil toplumdan halkın tüm katmanlarına kadar hepimize bu mevzuda kıymetli vazifeler düştüğünü görüyoruz. Biz Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak sarsıntı başta olmak üzere, afetlerin ziyanlarını azaltmaya yönelik çalışmalarımızı daima güncelleyerek sürdürüyoruz. Bu mevzuda afet öncesi, afet sırasında ve afet sonrasında yapılacak faaliyetlerin yanı sıra bilhassa kentsel dönüşünü önceliyor ve kentimizi dirençli kentler haline getirmek için var gücümüze çalışıyoruz. Zelzele riski altındaki yapıların belirlenmesi projesi kapsamında kentteki yapı stoğunu incelemişiz. Tarama faaliyetleri Temmuz ayında tamamlanmış, 150 bin bağımsız ünitenin güçlendirilmesi yahut yine yapılması gerektiği de tespit edilmiştir. Marmara Araştırma Merkezi, 12 ilçe belediyemiz, Kocaeli Üniversitemiz, Gebze Teknik Üniversitemiz ve Türk Mühendisler ve Mimarlar Odalar Birliği ve öteki paydaşlarımızla birlikte dirençli kent Kocaeli Gayesi için çalışmalara başlamış olup 14 farklı hareket planı üzerinde sürdürmektedir. Belediyemizin ilgili üniteleriyle öteki tüm paydaşlarımızın çalışmaları eş ünite olarak yapılmakta olup çalışmaların tamamlandıktan sonra kentlerimizin dirençli bir hale gelmesi planlanmaktadır" sözlerini kullandı.

"Deprem denilince herkesin aklına geçmişteki acı anılar geliyor"

Türkiye Bilimler Akademisi Lideri Prof. Dr. Muzaffer Şeker ise, "Deprem denilince hepimizin aklına yaşanmış, geçmişteki acı anılar, gözümüzün önünden geçen enkazlar geliyor. Zelzeleler önlenemez. Bu afetlerin hasarını azaltabiliriz. Aldığımız önlemlerle, yapacağımız düzenlemelerle, ihtimamla ve farkındalığı oluşturarak hasarı azaltma, hasarın topluma vereceği ziyanı en azından indirme travmalarını azaltma formunda çalışmalar yürütebiliriz" dedi.

"Gün geçtikçe afetlerin sayıları ve tesirleri artmakta"

Afetlerin gün geçtikçe sayılarının ve tesirlerinin arttığını belirten Kocaeli Valisi İlhami Aktaş, "Ülkemiz jeopolitik pozisyonunun yanı sıra coğrafik manada da birçok afetin yaşandığı, bilhassa son yıllarda global ısınma, etraf değişikliği, iklim değişikliğiyle bir arada çabucak hemen her yıl değişik hususlarda yalnızca sarsıntı olarak değil, sel felaketi, taşkınlar, kuraklık, orman yangınları üzere değişik afetler yaşamaktayız. Bu afetler gün geçtikçe de artmakta, hem sayıları hem de tesirleri artmakta. Tabi 6 Şubat'ta asrın felaketi olarak tepe yapan bir zelzele gerçeğiyle Türkiye baş başa kaldı. Bu zelzele yalnızca 6 Şubat'ta olanla değil, son 15-20 yılımıza, 30 yılımıza baktığımızda çabucak hemen her yıl bu kadar büyük olmasa da bölgesel manada büyük tesirler oluşturan sarsıntılarla karşı karşıya kaldık. Afet olduktan sonra can kaybının telafisi hiçbir vakit mümkün değil fakat ekonomik manada yapacağımız afetten sonraki harcamaların çok cüzi bir ölçüsünü afet öncesi harcayarak yerine bunları önleyebileceğimiz çok açık" tabirlerini kullandı.

Türkiye Bilimler Akademisi üyeleri, bakanlıklardan temsilciler, devlet ve vakıf üniversitelerinden öğretim üyeleri, mahallî idare temsilcileri, çeşitli mesleksel derneklerden ve özel kesimden alanında araştırıcı, uzman ve yöneticiler ile afet idaresi ve sürdürülebilirlik konusunda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin de katıldığı oturumlarda "deprem gerçeği, "kentsel dönüşüm ve toplumsal etkileri" ile "sürdürülebilirlik ve uygulamalar" hususları ele alındı.