Karadeniz’deki Kirlilik Tehdidi
"Karadeniz etrafındaki ülkelerin atıklarıyla kirletiliyor"
TRABZON - Karadeniz Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Fakültesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, Karadeniz'in etraf ülkelerin atıklarıyla kirlendiğini belirterek, "Yılda yaklaşık 8 milyon ton plastik atık denizlere ve okyanuslara dökülüyor. Şu anda tam net bir bilgi yok fakat 100 bin tonu bulan bir sayı da Karadeniz'e boşalıyor. Münasebetiyle bu süratle artan kirleticiler denizi hem fizikî olarak kirletiyor hem kimyasal hem de biyolojik yapıyı değiştiriyor" dedi.
Karadeniz, etrafındaki ülkelerden her yıl gelen yaklaşık 100 bin ton atıkla giderek kirleniyor. Katı atık ve mikroplastikler ile ağır bir kirlilik tehdidi altında bulunan Karadeniz'de balık popülasyonu da etkileniyor. Bahisle ilgili Karadeniz Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Fakültesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, Karadeniz'in bir iç deniz olduğunu belirterek, "Avrupa ve Asya'nın ortasında sıkışmış bir iç deniz. Etrafındaki ülkelerin direk ırmaklarından ve karalardan direk boşaltılan atıklarla kirlenen bir deniz. Uzun yıllardır kirliliğe maruz kalan bir deniz. Etraf ülke hirlerden su girdisi olan Karadeniz bu ülkelerin atıklarıyla kirleniyor" diye konuştu.
Yaklaşık 100 bir ton plastik atığın Karadeniz'e boşaldığını lisana getiren Erüz, "1960'lardan 2000'lere kadar olan endüstriyel gelişmenin getirdiği büyük bir kirlilik yükü kelam konusuydu fakat ondan sonra işte Avrupa Birliği'nin uygulamaları, bizim ve başka ülkelerin de ahengiyle birlikte endüstriyel kirleticiler azalmakla birlikte, yani fabrikasyon ve öteki tesirlerle kirlilik azaldı. Son yıllarda artan petrol nakliyeciliği kaynaklı olan petrol kirliliği Karadeniz'de faal fakat şu anda en çok tesirli olan ve süratle artan plastik kirliliği. Bu plastikler dediğimiz işte bizim poşetimiz işte pet şişelerimiz üzere öbür plastik materyaller olabileceği üzere örneğin bir kremin içerisinde bulunanlardan başlayıp daha büyük boyuta kadar giden mikro plastik dediğimiz gözle görülen ya da gözle göremeyen boyuttaki plastiğin küçük parçacıkları da ağır bir halde hem atmosferden hem ırmaklardan hem de karalardan denize boşalıyor. Her yıl çok süratli bir formda bu oran artıyor. Yılda yaklaşık 8 milyon ton plastik atık denizlere ve okyanuslara dökülüyor. Şu anda tam net bir bilgi yok lakin 100 bin tonu bulan bir sayı da Karadeniz'e boşalıyor. Münasebetiyle bu süratle artan kirleticiler denizi hem fizikî olarak kirletiyor hem kimyasal hem de biyolojik yapıyı değiştiriyor. Taşıyıcı olan misyonu gördüğü için bazen işte istenmeyen organizmaların bir bölgeden bölgeye taşınmasında da taşıyıcı rolü oynuyor. Münasebetiyle bu manada biyolojik olarak da ortamdaki ekosistemi olumsuz tarafta etkileyen bir durum var. Bu manada baktığımızda Karadeniz evet insan tesiriyle süratli bir biçimde maalesef kirleniyor. Bu kirlenen denizden biz hamsi palamut üzere balıklarımızı avladığımız bir deniz. Münasebetiyle kirlettiğimiz deniz aslında nihayetinde dönüp dolaşıp bize besin olarak geri dönüyor. Kirliliğe neden olan insanoğlu kirliliği azaltması gereken de tekrar insanoğlu" formunda konuştu.
"Kirliliğin balık popülasyonu ve varlığı üzerinde bir büyük tesiri var"
Karadeniz'deki kirliliğinin balık popülasyonu da etkilediğini kaydeden Erüz, "Fiziksel, kimyasal, biyolojik kirlilik o bölgede yaşayan balık popülasyonunu kesinlikle tesirler. Bilhassa bu kıyı dolguları ile birlikte balıkların yaşadığı kırsal bölgeler çok büyük tahribat var. Sığ su balıklarının ömür ortamının ortadan kaldırılması büyük bir dert. Plastik ve öteki kirleticilerin denizdeki varlığı denizde bulunan canlıların etkilenmesine sebep olmaktadır. Örneğin palamut yalnızca Karadeniz'de yaşamıyor. Akdeniz, Ege'de de yaşıyor ve oradan Karadeniz'e göçüp geri gidiyor. Tekrar tıpkı formda lüfer benzeri bir davranış gösteriyor. Hamsi Karadeniz içerisinde çeşit atıyor. Kuzeyden kirli bir bölgeye denk gelirse yumurtladığı bölgede kirliliğe maruz gelirse yumurtlama oranı azalıyor. Beslendiği periyotta ortamda bir kirliliğe bağlı besin azalması kelam mevzusuysa o da ondan etkileniyor. Hasebiyle kirlilik kesinlikle balık popülasyonu etkiliyor lakin kirliliğe bağlı ne kadar popülasyon değişti, global ısınmaya yahut sıcaklık artışı ne kadar etkiliyor manasında söylemek çok kolay değil. Ayrıntılı bir çalışma gerektiriyor. Kirliliğin balık popülasyonu ve varlığı üzerinde bir büyük tesiri var. Balıkların bilhassa belirli çeşitlerin daha baskın hale gelip birtakım çeşitlerin ise yavaş yavaş ortadan kalkma riski olduğunu söylemek mümkün" sözlerini kullandı.
Erüz, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Deniz İzleme Programı kapsamında TÜBİTAK MAM tarafından yapılan mevsimsel izleme ölçümlerinde Trabzon kıyılarında su kalitesi orta ve makûs sınıf olarak belirlendiğini belirterek, bölgenin en kirli sularının bulunduğu Trabzon'da hem akarsu hem de kanalizasyonlardan kaynaklanan kirliliğinin denetim altına alınması gerektiğini söyledi.