Meme kanseri teşhisinde çığır aştı, sıra ağrı tedavisinde! Milli gururumuz Canan Dağdeviren’e Aziz Sancar ödülü
Harvard Üniversitesi'nin Genç Akademi üyeliğine seçilen birinci Türk, giyilebilir sıhhat teknolojisi alanındaki icatlarıyla Amerika'nın en itibarlı mecmualarından Forbes'un 30 Yaş Altı Bilim İnsanı listesine girmeyi başaran tek Türk olan ve çalışmalarını Massachusetts Institute of Technology'de (MIT) yürüten Doç. Dr. Canan Dağdeviren, Sağlık Bakanlığı tarafından bu yıl 10'uncusu düzenlenen Türk Tıp Dünyası Kurultayı için İstanbul'daydı. Doç. Dr. Canan Dağdeviren tıp fiziği, materyal bilimi ve biyomedikal aygıt teknolojileri alanındaki memleketler arası çalışmaları ve giyilebilir tıbbi aygıtlar alanında yaptığı çalışmaları nedeniyle 2024 TÜSEB Aziz Sancar Bilim Ödülü'ne layık görüldü. Bu alanda ödül alan birinci bayan bilim insanı olmayı başaran Fizik Mühendisi Doç. Dr. Dağdeviren, tıp dünyasında çığır açan keşifleriyle tanınıyor. Doç. Dr. Dağdeviren, giyilebilir ultrason aygıtı projesinin göğüs kanserinden sonra prostat, yumurtalık ve pankreas üzere geç teşhis edildiğinde ölümcül seyredebilen kanser cinsleri için de hayata geçirileceğini kaydetti. Giyilebilir ultrason sayesinde bedenden elde edilen bulgular yapay zeka yardımıyla işlenerek, kanser şimdi yatkınlık evresinde dahi teşhis edilebilecek. "TEDAVİLER BAYANLARA NAZARAN DİZAYN EDİLMEDİ" Doç. Dr. Dağdeviren, kadınların yıllarca klinik araştırmalara dahil edilmediğini ve bu nedenle bayanlarda sık görülen pek çok hastalığın hala tam olarak anlaşılamadığını kaydederek neden öncelikle göğüs kanseri üzerinde çalışmaya başladığını anlattı. Doç. Dr. Dağdeviren, "Bir kadının kazandığı birinci ödül olması açısından benim için çok değerli bir ödül. 1993 yılına kadar bayanların klinik çalışmalarda olma mecburiliği olmamış ve bunun nedeninin de hormonlar olduğu söylenmiş. Göğüs kanseri bayanlar ortasında bir numaralı kanser çeşidi; ama hala anlaşılmamış bir kanser çeşidi.
Onu geçin, günlük kullandığımız Covid sırasında kullandığımız maskeler bayanlar için uygun bir maske değil. Siz bir bayan olarak onu kullandığınızda, ortada boşluklar kalıyor ve çok efektif bir halde kullanamıyorsunuz. Biz bunu yapay zeka kullanarak makalelerimizde göstermiştik. Biz kendi kümemizde eşit bayan ve eşit erkek üzerinde denemek için kelam verdik ve bunun için bir muahede imzaladık kendi öğrencilerimizle" dedi.
"ULTRASONLU SÜTYEN 3 YILA HAZIR"
Yakın geçmişte büyük ilerleme sağlayan projelerinden birinin, göğüs kanserini erken teşhis etmek için geliştirdiği elektronik sütyen projesi olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Dağdeviren, şu bilgileri verdi: “Bu proje şu anda insan denemeleri evresinde devam ediyor. Bin hasta üzerinde deniyoruz. Bundan sonraki amacımız, yaklaşık 3 yıl içinde bu aygıtın hayata geçmesi, şirketleşmesi ve muhtaçlığı olan beşerler tarafından kullanılabilmesi. Aslında, köylerde, uzak kentlerde yahut az gelişmiş ülkelerde bayanlar tarafından kullanılabilecek bir sistem haline dönüştürmeye çalışıyoruz.
Bir telefondan bile daha ucuz hale getirmeye çalışıyoruz ki, her bayan ulaşabilsin ve bayanlar bu sistemi meskenlerinde kullanabilsinler hastaneye gitmeye bile gerek kalmaksızın" dedi.
"HAYATTA KALMA MÜDDETİNİ YÜZDE 98'E ÇIKARACAK"
Elektronik sütyen ya da giyilebilir ultrasonla bilhassa ileri evredeyken teşhis alan ve hayatta kalma oranı yüzde 22'lerde olan hasta kümesinde, bu oranı yüzde 98'lere çıkarmayı planladıklarını da vurgulayan Doç. Dr. Dağdeviren, "İleri evrede teşhis edilmişse ve çoklukla de iki mamografi ortasında oluşmuş orta kanser (intervel) kansere yakalanan hastaların hayata tutunma olasılıkları maalesef çok düşük. Periyodik ölçümler ve bu aygıt sayesinde hayata tutunma mümkünlüğünü yüzde 98'lere kadar artırmayı planlıyoruz.
Yalnızca o değil tıpkı vakitte kanser için harcanan paraların da yarıya düşeceğini öngörüyoruz. Yalnızca Amerika'da göğüs kanserinin teşhisi ve tedavisi için yılda 32 milyar dolar harcanıyor. Bu aygıtla birlikte bu harcamalar yüzde 50'lere kadar düşecek ve hem hastalar, hem devletler, hem de hekimler için çok büyük bir yarar sağlayacak bu." diye konuştu.
"KANSERİ MİLİMETRİK KADEMEDE YAKALIYOR"
Giyilebilir ultrason aygıtının bir başka basamağının da yumurtalık kanserinin anlaşılmasına yönelik olacağını belirten Doç. Dr. Dağdeviren, ayrıca prostat ya da pankreas üzere ulaşılması güç organlardaki kanserler için de kullanılabileceğini vurguladı. Dağdeviren, çok işlevli bu aygıtın bedenin 12-15 santim derinliğine kadar tesir gösterebildiğini, ultrason dalgalarıyla bu derinliğe indikten sonra elde edilen imaj çözünürlüğünün de epeyce yüksek olduğunu kaydetti.
"DÜNYADA BİRİNCİ OLACAK"
Dağdeviren'in bir sonraki adımı, giyilebilir ultrason aygıtını kullanarak yumurtalık kanserinin erken teşhisi için denemeler yapmak; lakin o dünyada eşi gibisi olmayan öteki bir çalışmaya daha hazırlanıyor. Ağrı eşiğini ölçmek için bir aygıt geliştirme projesi olduğunu da anlatan Doç. Dr. Dağdeviren, sözlerini şöyle noktaladı: "Ağrınız ne seviyede yahut ağrınızı yönetirken hangi ilaçları kullanmanın o kişi için daha âlâ olup olamayacağını anlayacağımız bir sistem üzerinde çalışıyoruz.
Bu, dünyada olmayan, hiç çalışılmamış bulunmamış bir aygıt olacak. Biz de şimdi araştırmalarını yapıyoruz. Ağrı eşiğinin ölçülmesi, hastaların konforlu bir hayat sürmesinin yanı sıra, kullandığımız ilaçların ölçüsünü regüle etmemize de yararlı olacak. Böylelikle fazla ilaç kullanımının önüne geçilecek yahut farklı ilaçları kombine yapıp ağrı idaremizi daha uygun gerçekleştirmemizi sağlayacak bir sistem olacak.
Özellikle konuşamayan bebeklerde yahut konuşma zorluğu çeken bireylerde de çok yararlı olacağını düşünüyorum. Şu an aygıtın yeni yeni dizaynları yapılıyor, farklı materyalleri test ediyoruz. "