ODTÜ’lü bilim insanları yaptı: Yapay zeka Alzheimer’ı erken evrede tespit edecek
Çeşitli aksiyon ve provokatif şovlarla gündeme gelen Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), bu sefer geliştirdiği teknolojiyle gündemde.
ODTÜ'lü insanları, tükürükten alınan örnek üzerinden Alzheimer riskini tespit eden bir yapay zeka teknolojisi geliştirdi.
TÜBİTAK 1003 - Öncelikli Alanlar Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı kapsamındaki takviyeyle tamamlanan projede, birinci prototip hayata geçerken, klinik kademenin da dahil olduğu ileriki kademeleri, beynin şifrelerinin araştırıldığı Nörobilim ve Nöroteknoloji Ortak Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde (NÖROM) yürütülecek.
NÖROM İdare Konseyi Üyesi ve ODTÜ Enformatik Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yeşim Aydın Son, projeye ait açıklamalarda bulundu.
Aslen tıp tabibi olan ve ABD'de biyoenformatik alanında doktora eğitimini tamamladıktan sonra Türkiye'ye dönen YeşimAydın Son, ODTÜ'de açılan bu alandaki birinci lisansüstü programının eğitime başlamasına katkı vermesinin üzerinden 14 yıl geçtiğini ve son 10 yıldır tıp ve yapay zekayı birleştiren araştırmalar yaptığını anlattı.
ODTÜ'lü bilim insanları tıp ve yapay zekayı birleştirdi
ODTÜ Enformatik Enstitüsü'nün bu alanda çalışan öbür üniversitelerden farklılığına işaret eden Son, bu kapsamda, laboratuvar ortamında data üretimi, tahlili ile yapay zeka modellerinin moleküler testler ile doğrulamasını yapabildiklerini söyledi.
Sağlık bilişimi alanında MR, PET üzere radyolojik manzaraların bilgisayar ortamında modellemesine dayalı teşhis sistemleri geliştirmeye dönük çalışmaların ilerlediğini tabir eden Son, "Böylece klinikte, hekimlerin hastalığın ayırıcı teşhisine takviye olabilecek ön araştırmalar yapılıyor." diye konuştu
Biyoinformatik kısmında ise son 10 yıldır Alzheimer hastalığı üzerine ağırlaştığını lisana getiren Son, bu hastalığa karşı klinikte "erken tanı" için özelleşmiş testlerin bulunmadığını vurguladı.
Genom araştırmalar ile makine öğrenmesi birleştirildi
Genom araştırmalarının son yıllarda pek çok hastalığın teşhisindeki ehemmiyetine işaret eden Son, çalışmalarında genom araştırmaları ile makine öğrenmesini birleştirdiklerini belirterek, şu bilgileri verdi:
"Bu genetik profilleri doğrulamak için geliştirdiğimiz teknikte, iştirakçilerin yanak içinden tükürük örneklerini alıyoruz ve DNA'larını izole ediyoruz. Hastalık riskini 1,5-2 kat artıran genetik değişiklikler tespit ettik, ayrıyeten esirgeyici olabilecek çeşitlilikler gözledik. TÜBİTAK projemiz kapsamında, tüm bunları yapabilen bir moleküler teşhis kiti prototipi geliştirdik. Bu tahliller ile hastalığın en erken basamağında, yalnızca yanak içinden alınan bu örneğin yapay zeka modeline dayanarak şahısların riskli olup olmadığını yahut Alzheimer'a karşı kollayıcı bir genetik yapı taşıyıp taşamadığını hekimlerimize bilgi olarak sunmayı hedefliyoruz."
"Hedef test kiti geliştirmek"
Yöntemin doğrulamasını Hacettepe Üniversitesi Geriatri Kısmı'nın paydaşlığıyla 100 kişilik Alzheimer hasta kümesi üzerinde yaptıklarını aktaran YeşimAydın Son, "Projemiz, prototip evresine geldi. Projenin ikinci fazını da büyük ihtimalle bir TÜBİTAK projesiyle, klinik araştırma projesiyle desteklemek istiyoruz. Tüm bu çalışmalarda temel gayemiz bir teşhis kiti yahut bir test geliştirmek. Bu testlerin temelini oluşturmuş durumdayız." dedi.
NÖROM'da klinik araştırmalar başlatılacak
Elde ettikleri sonuçların optimize edilmesi için geniş çaplı bir klinik çalışmayı NÖROM merkezinde gerçekleştireceklerini söz eden Son, şunları kaydetti:
"Doktorların teşhislerine takviye olmayı hedefliyoruz. Klinik araştırmalarımız başladığında, örneğin 65 yaş üstünde 'hatırlayamama' üzere semptomlar gösteren bireyler bize yönlendirilecek. Biz de bu genetik tahlillerini yaparak hastanızda 'risk arttıran ya da koruyuculuk sağlayan faktörlere dayalı değerlendirmesi buradadır, klinikte gördüğünüz tablo ile bunu birleştirerek karar verebilirsiniz' diyeceğiz. Birebir vakitte klinikten hasta gönderen hekimlere teşhiste yardımcı olurken bu hastaları uzun vadeli yani 2-3 sene sonra takip edeceğiz. Böylelikle geriye dönük testimizin güvenirliği de daha âlâ test edebileceğiz."
"Hastalıkta erken teşhis çok önemli"
Yeşim Aydın Son, Alzheimer'da ayırıcı teşhisin yanında erken teşhisin da ehemmiyetine işaret ederek, "Beyinde oluşan dejeneratif olguları engelleyemesek bile yavaşlatmak için birtakım prosedürler literatüre girmiş durumda. Bu noktada erken teşhiste bizim araştırmamız büyük değer taşıyor." değerlendirmesinde bulundu.