Reform çağrıları BM Genel Kurulu haftasına damgasını vurdu
AA Dünyanın birçok yerinde gerisi kesilmeyen savaşların yanı sıra insani ve ekonomik krizler baş gösterirken memleketler arası örgütlerin bunlarla uğraştaki yetersizliği gündeme geliyor. İkinci Dünya Savaşı'nın akabinde dünya barışını muhafaza maksadıyla oluşturulan Birleşmiş Milletler (BM) ve ona bağlı kuruluşlar ne Rusya-Ukrayna Savaşı'ndaki sivil can kayıplarına ne de İsrail'in akınları sebebiyle Gazze'de ortaya çıkan insani krize deva olabiliyor. Dünya kamuoyu, bu üzere meselelerin bölgesel ve global krizlere yol açabileceğinden telaş duyuyor.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM 79. Genel Kurulu görüşmelerinin açılışında yaptığı konuşmada, global eşitsizliklerin global kurumlara yansıdığını belirterek BM Güvenlik Kurulu'nun (BMGK) İkinci Dünya Savaşı'nın kazananları tarafından tasarlandığını anımsattı. Bu devirde Afrika'nın birçoklarının sömürge hakimiyetinde olduğunu kaydeden Guterres, BMGK'de hala Afrika ülkelerinin daimi üyeliği bulunmadığını ve bunun değişmesi gerektiğini lisana getirdi. Guterres, finansal mimarinin de değişmesi gerektiğini belirterek çok taraflı sistemin yenilenmesinin kolay olmayacağının farkında olduğunu, siyasi ve ekonomik güce sahip olanların bu değişimi engellemek isteyeceğini vurguladı. BM Genel Sekreteri, "Reform olmazsa parçalanma kaçınılmaz. Global kurumların meşruiyeti, prestiji ve tesiri azalır." ihtarında bulundu.
TÜRKİYE
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BM Genel Şurası'na hitabında, BM'nin kuruluşuyla global istikrara, huzura ve adalete dair beklentilerin tekrar yeşerdiğini, barış umutlarının tekrar filizlendiğini belirterek "Ancak üzülerek görüyoruz ki son yıllarda Birleşmiş Milletler kuruluş misyonunu ifa etmekte yetersiz kalıyor. Giderek fonksiyonsuz, hantal ve atıl bir yapıya dönüşüyor. 'Dünya Beşten Büyüktür' şiarının temsil ettiği pahalara, bugünlerde daha çok daha fazla gereksinim duyuyoruz." dedi.
Erdoğan, memleketler arası barış ve güvenliğin imtiyazlı 5 ülkenin keyfine bırakılmayacak kadar kıymetli olduğuna şahitlik edildiğini kaydetti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 23 Eylül'de BM Geleceğin Doruğu'nda yaptığı konuşmada, "BM artan tehditlere karşı liderlik gösteremiyor. Global meselelere karşı ortak tahlil için tesirli bir yapı gerekiyor." diyerek bu yapının daha kapsayıcı ve çok taraflı olması gerektiğini lisana getirdi. Fidan, BM'de ve BMGK'da kapsamlı ıslahata gereksinim duyulduğunu belirterek "Dünya 5'ten büyüktür." dedi.
Fidan, BM'de karar alma düzeneklerinin daha demokratik hale getirilmesi ve kutuplaşmayı engelleyecek araçların geliştirilmesi gerektiğini de kelamlarına ekledi. Uluslararası finansal mimaride de ıslahat yapılması gerektiğinin altını çizen Fidan, sürdürülebilir kalkınma maksatlarının fakat bu formda gerçekleştirilebileceğini söyledi.
BREZİLYA
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, BM Genel Konseyi'ndeki konuşmasında, BM Kaidesi'nin kapsamlı ıslahattan geçmediğine işaret ederek "BM Kuralı'nın mevcut hali, insanlığın acil problemlerinden kimilerini ele almakta başarısız." değerlendirmesinde bulundu. BM'yi yine yapılandırmanın, BM Kuralı'nın kapsamlı formda gözden geçirilmesi ve revize edilmesinin vaktinin geldiğini belirten Lula da Silva, ıslahatın, Genel Kurul'un yapısına, çalışma prosedürlerine ve veto yetkilerine odaklanması gerektiğini kaydetti.
İTALYA
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, BM Geleceğin Tepesi'ndeki konuşmasında, BMGK'ye yönelik ıslahat tartışmalarına ait ülkesinin tavrını yineleyerek şunları kaydetti:Reform, yalnızca kimileri için değil, herkes için yapılırsa manalı olur. Biz yeni hiyerarşiler yaratmakla ilgilenmiyoruz. Birinci sınıf, ikinci sınıf ulusların olduğuna inanmıyoruz. Milletler, tarihleriyle ve kendilerine has özellikleriyle mevcutturlar ve vatandaşların da hepsi birebir haklara sahiptir zira bireyler özgür ve eşit doğarlar.
HİNDİSTAN
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Geleceğin Tepesi'nde yaptığı konuşmada, BM üzere global kuruluşlarda "reformun şart" olduğunu lisana getirerek "İnsanlığın başarısı, savaş alanında değil, global barış ve kalkınma ıslahatı için kolektif gücümüzde yatmaktadır." diye konuştu.
ENDONEZYA
Endonezya Dışişleri Bakanı Retno Marsudi, BM Geleceğin Doruğu'nun stratejik maksatlarından birinin "kapsamlı dünya düzeni" olduğunu vurgulayarak BMGK'de ıslahat dahil olmak üzere daha uyumlu ve tesirli global idareye muhtaçlık duyulduğunu söyledi. Marsudi, "gerçek ve gerçek reform" çağrısı yaptı.
AVUSTRALYA
Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, zirvedeki hitabında, BM içerisinde ıslahatın gerekliliğine işaret ederek bu ıslahatın birkaç ülkenin gücünü artırmak yerine küçük ve orta ülkeler de dahil tüm ülkelerin muhtaçlıklarını karşılamakla ilgili olması gerektiğinin altını çizdi.
BM'nin barışı sağlama ve çatışmayı tedbire alanında temelini güçlendirmesi gerektiğini vurgulayan Wong, "Ukrayna, Gazze ve Sudan'da barışı sağlamaya yönelik kararlılığımızı güçlendirmeliyiz." sözünü kullandı.
YENİ ZELANDA
Yeni Zelanda'nın BM Daimi Temsilcisi Carolyn Schwalger de BM Geleceğin Tepesi'ndeki konuşmasında BMGK'de ıslahat konusunda daha güçlü sözler duymayı beklediklerini lisana getirdi.
KIRGIZİSTAN
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, tepedeki konuşmasında, milletlerarası sistemin krizlerle karşı karşıya olduğu bir devirde toplandıklarını hatırlatarak "Geleceğin Doruğu, yalnızca seçkinler için değil herkes için işe yarayacak yeni bir global mimarinin temellerini atacak eşsiz bir platformdur." dedi. Verilecek kararların birden fazla kuşağın yazgısını belirleyeceğini vurgulayan Caparov, başkanlara seslenerek "Sizleri karşılıklı inanca, karşılıklı fayda sağlayan işbirliğine ve kusursuz adalete dayalı bir geleceğin mimarları olmaya davet ediyorum." diye konuştu.
TACİKİSTAN
Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman da BM Geleceğin Tepesi'nde yaptığı konuşmada, dünyada sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için BM ve kuruluşlarının yanı sıra memleketler arası ve bölgesel finans kuruluşlarının da dünya toplumunun uğraşlarını koordine etme konusunda daha faal adımlar atması gerektiğine işaret etti.
İRAN
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, BM Genel Merkezi'nde "Birleşmiş Milletler Amaçlarının Güçlendirilmesi" başlıklı oturumundaki konuşmada, BM'nin karar sistemlerinde ıslahat yapılmasının gerekliliğini vurguladı. Pezeşkiyan, "Gelişmekte olan ülkelerin karar alma düzeneklerinde yer almasını ve ülkelerin mali sıkıntılarını çözecek adil ve hesap verebilir bir yapının oluşmasını garanti altına almak için idare yapısında ve memleketler arası finans kurumlarında acil ıslahatlar talep ediyoruz." diye konuştu.
FRANSA
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 23 Eylül'de Paris'teki Katolik topluluğu Sant-Egidio tarafından organize edilen "Barış için Buluşma" açılışında yaptığı konuşmada, memleketler arası sistemi kıymetlendirdi.
Ulusal basında yer alan haberlere nazaran, Macron, yüksek nüfuslu birçok ülkenin yeteri kadar temsil hakkına sahip olmadığı gerekçesiyle milletlerarası sistemin "eksik ve adaletsiz" haline dikkati çekerek yeni milletlerarası sistem inşa edilmesi davetinde bulundu. Ayrıca Macron, "Şu ya da bu (ülkenin) başkalarını bloke edemeyeceği, ülkelerin layıkıyla temsil edildiği ve bunu BM, Dünya Bankası ve Memleketler arası Para Fonunun çok daha adil olduğu kurumlarla yaptığı bir düzene" ihtiyaç bulunduğunu vurguladı. Fransa'nın Avrupa ve Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot da Geleceğin Tepesi'ndeki konuşmasında "daha temsile dayalı ve kolektif olarak daha tesirli olması için" BMGK dahil, memleketler arası sistemde ıslahat yapılması davetinde bulundu.
ÜRDÜN
Ürdün Hükümdarı 2. Abdullah, BM Genel Şurası'nda yaptığı konuşmada, BM'nin "meşruiyetinin kalbine darbe indiren ve global itimadı ve ahlaki otoriteyi çökertme tehdidinde bulunan" krizle karşı karşıya olduğunu söyleyerek tüm dünyada başta BM olmak üzere memleketler arası kurumlara yöneltilen yetersizlik telaffuzlarına dikkati çekti.
GÜNEY AFRİKA
Güney Afrika Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, BM 79. Genel Kurulu'ndaki hitabında, BMGK'de kapsamlı ıslahatlar yapılması davetinde bulunarak "Konsey, 5 ülkeden oluşan özel bir kulüp olmaya devam edemez." dedi. Ramaphosa, BMGK'nin mevcut yapısını "çağ dışı ve dışlayıcı" olarak nitelendirdi, Afrika ülkeleri ve öbür ülkelerin de Kurulun karar alma sürecine dahil edilmesini talep etti.
SIRBİSTAN
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, BM Genel Şurası'ndaki konuşmasında, dünyanın nükleer bir felaketin eşiğinde olduğunu savunarak "Hiç kimsenin birbirini dinlemediği bir dünyada yaşıyoruz. Anlaşamadığımız durumlarda bile konuşulması gerektiğine inanıyorum.
BM'nin güvenilirliğini yine inşa etmeliyiz. İkili standarda son verilmeli ve milletlerarası hukuka olan inancı geri getirmeliyiz." diye konuştu.
MALDİVLER
Maldivler Devlet Başkanı Muhammed Muizzu, uluslararası kuruluşların yenilenmesi istikametindeki gayretlerin ana gündem olduğu BM Geleceğin Tepesi'ndeki konuşmasında, "Gelecek kuşaklar, Gazze'deki soykırım savaşını durdurma yüreğinin gösterildiği, Filistin Devleti'nin BM'ye tam üye kabul edildiği, BM'nin insan hakları suçlularından hesap sorma hamasetini gösterdiği, eşit, yenilikçi ve gerçekçi bir gelecek talep ediyor." dedi.
DOĞU TİMOR
Doğu Timor Başbakanı Xanana Gusmao da tepedeki konuşmasında, memleketler arası toplumun Filistin'den Ukrayna'ya, Yemen'den Sudan'a kadar dünyanın dört bir yanındaki çatışmalara şimdi tahlil bulamadığına dikkati çekerek "Şu anda düzensizlik, belirsizlik, istikrarsızlık ve çatışma çağında yaşıyoruz." dedi. Çoğu toplumun iklim krizi, eşitsizlik ve siyasi tansiyonlar üzere zorluklarla karşı karşıya olduğunu hatırlatan Gusmao, "Günümüz gerçeklerini temsil edemez hale gelen Güvenlik Kurulu'nun yapısal ıslahatını savunuyoruz." diye konuştu. Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)