Taklit Ürünlerde Şeffaflık Eksikliği

Haber: TENZİLE AŞÇI Kamera: ÖZGÜR ŞENGÜL

(İZMİR) – Tarım ve Orman Bakanlığı'nın taklit-tağşiş eserlere ait listesini pahalandıran TMMOB Besin Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Üyesi Uğur Toprak, sıhhate ziyanlı eserlerin hala raflarda olabileceğini belirterek "Bizim okuduğumuz o 86 sayfalık 463 eserin bulunduğu listede yalnızca firmaları ve numunenin ne vakit aldığını biliyoruz. O eserlerin büyük bir çoğunluğu esasen tüketildi gitti. Şu anda hala rafta olan var mıdır bilmiyoruz" dedi.

Tarım ve Orman Bakanlığı, geçen günlerde taklit-tağşiş yapılan ve sıhhati tehlikeye düşürebilecek besinler listesini yayımladı. 2022 yılından bu yana açıklanan tek listede ise şahısların hayatını ve sıhhatini tehlikeye düşürecek formda bozulmuş ve değiştirilmiş 56 farklı eser tespit edilirken taklit-tağşiş yapıldığı mutlaklaşmış 463 farklı eser yer aldı.

Listede en çok baharatlar, et ile süt ve süt eserleri kümelerindeki ziyanlı içerikler dikkat çekerken TMMOB Besin Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Üyesi Uğur Toprak, listeye ait ANKA Haber Ajansı'na konuştu. Toprak, caydırıcı cezaların uygulanmadığını belirtirken sıhhate ziyanlı eserlere ve bu eserlerin hala raflarda olabileceğine ait şeffaf bilgilendirme yapılmadığına dikkat çekti.

"Üçüncüyü yaptığı vakit firmanın kapatılması gerekiyor"

Taklit ve tağşiş eserlerin listelerini uzun aralıklarla açıklanmasının makul birtakım problemleri da beraberinde getirdiğini tabir eden Toprak, caydırıcı cezalar verilmesi gerektiğini belirterek şunları söyledi:

"31 ay oldu. Daha ondan 18 ay önceydi. Yani aslında çok uzun vakitte yalnızca iki liste yayınlandı. 460'ın üzerinde eserde sorun olduğunu gözlemledik. 2022'nin Mart'ından bu yana yayımlanmıyordu. Sayın Bakan yeni bir sayfa açtıklarını, besin güvenliğine dair bekleme yapılmayacağını direkt sonuçlara ulaşıldığı anda anlık paylaşımlarda bir site üzerinden bulunabileceğini söylüyor. Bunu çok olumlu bir durum olarak görüyoruz. Anlık olarak sitede yayınlanması şeffaflık açısından da yurttaşın hakikat süratli bilgilendirilmesi açısından da değerli. Bu kadar uzun müddetten sonra yayınlanması bir kadro handikaplara da yol açtı. Bir grup firmalarda el değiştirmeleri, ondan kaynaklanan işin zedelenmesi üzere bir sürü sorunla de karşı karşıya kaldık. Bundan evvelki paylarda de aşikâr olduğu üzere et ve et eserleri, süt ve süt eserleri, zeytinyağları, bal üzere ve alkollü içkiler üzere birçok şeyde aslında taklit ve tağşişin devam ettiğini gördük. Aslında birçok firmayla tekrar ettiğini de gördük. Biz diyorduk ki yalnızca bu ifşalar yetmez. Cezai yaptırımlar arttırılmalı. Beşerler bu cezayı ödüyor ve kaldığı yerden devam ediyor. Bunlar arttırılmalı diyorduk, mahpus cezası, meslekten men gelmeli diyorduk. Bunlar geldi lakin ifşa liseleri durmuşlar. Bizim aklımızdaki makul soru da şu oluyordu. Cezalar artırıldı, ifşalar rafa mı kalktı? Anlık olması da şu manada değerli. Birinci kere yakalandı ve bir ceza yedi. İkinci defa tıpkı eserde birebir hileyi yaptığı vakit cezai iki katına çıktı. Üçüncüyü yaptığı vakit artık savcılığa hata duyurusunda bulunup firmanın kapatılması gerekiyor."

"Uygunsuz eserinin ve işletmenin kaç tanesi savcılığa cürüm duyurusunda bulundu?"

Açıklanan bilgilerin eksik olduğunu ve daha ayrıntılı testlerin yapılması gerektiğini söyleyen Toprak, tespit edilen firmalara cezai süreç uygulanıp uygulanmadığını sorarak şu sözleri kullandı:

"Sayın Bakan şu açıklamada yaptı. 'Yılbaşından bu yana 940 bin kontrol yaptık ve bu kontrollerde de 16 bin uygunsuz eseri saptadık' dedi. Lakin bu 16 bin uygunsuz eserin kaçı besin güvenliğiyle alakalı? Bunun hakkında maalesef net bir bilgimiz yok. Biz şunu da talep ediyoruz. Yalnızca laboratuvar sonuçları sonucu hileli olduğu anlaşılan eserleri değil, yüksek ölçüde pestisit kalıntısı olan eserleri, mikrotoksin oranı yüksek olan eserleri, ilgili mevzuatlara nazaran olmaması gereken yahut fazla ölçüde mikroorganizma barındıran eserlerin de bu ifşa listeleri içerisinde kesinlikle yer alması gerekiyor. Bakanlık bu 16 bin uygunsuz eserinin ve işletmenin kaç tanesi savcılığa kabahat duyurusunda bulundu? Bu bulunduğu kabahati savunduğu firmalar isimleri neler? Maalesef bunlar hakkında da bilgi yok. Şeffaflık açısından bunların da kesinlikle lisana getirilmesi gerekiyor."

"Yurttaşın kısabileceği tek şey gıda"

Taklit ve tağşişi eserlerin önüne geçilebilmesi için gelirde adalet ve kontrol vurgusu tapan Toprak, şunları kaydetti:

"Taklit ve tağşişin önüne geçilebilmesi için iki yol var. Bir tanesi, yurttaşın alım gücünü artırmamız gerekiyor. Biz besin enflasyonunu düşürmeniz gerekiyor. Zira maalesef ki bir arz talep sorunu. Minimum fiyat 17 bin lira. Açlık sonu 21 binin üzerine çıktı. Yoksulluk hududu, 62-63 binin üzerine çıktı. Hasebiyle her dört kişilik ailenin dört çalışsa dahi fakir diyebileceğimiz bir durumdayız. Barınmada artışlar var. Ulaşımda, ısınmaya da önemli manada bütçe ayrılıyor. Hasebiyle yurttaşın kısabileceği tek şey besin. Hasebiyle bu türlü kriminal insanların ürettiği eserlere mecburen kendisinin ve çocuğunun nefsini kırmak için bunlara yöneliyor. O yüzden alım gücü arttırmalı. İkincisi… Kontrolleri düzgün bir biçimde, faal bir formda yapılması lazım. Yaklaşık  7 bin 800 besin denetim görevlisiyle yılda ortalama 1 milyon 330 bin kere denetliyoruz diyor Sayın Bakan. Ama bunu ortalamaya vurduğumuzda vakit yılda iki kez bile bir denetleme olmamış oluyor. Yılda yaptığınız ortama bir kontrolle ne besin güvenliğini ne halk sıhhatini sağlayamazsınız. O yüzden kesinlikle sayıları arttırılmalı. Başta besin mühendisi olmak üzere besin denetim vazifelisi sayısı kesinlikle arttırılmalı ve kontroller aktif bir halde yapılmalı."

"Şu anda biz tüketiyor muyuz, tüketmiyor muyuz?"

Sağlığa ziyanlı eserlere ait ayrıntılı bilgi, marka ve firma isimlerinin verilmesi gerektiğinin altını çizen toprak, taklit ve tağşiş eserlerin haşa raflarda olma riski olduğunu belirterek şunları söyledi:

"Sayın Bakan diyor ki yaklaşık 7 bin 800 besin denetim ediliyorsa... Sayısal olarak çok hoş bilgiler. Ancak bunların aktiflikleri nitel olarak baktığımızda maalesef tıpkı şeyleri söyleyemiyoruz. Bunun yapılabilmesi için kesinlikle kontrolün aktifleştirilmesi gerekiyor. Yurttaşa da şunun söylenmesi lazım. 'Bu firmayı birinci sefer yakaladık. Bu cezayı kestik. İkincisinde iki kat ceza kestik. Üçüncüde men ettik' demesi lazım. Lakin maalesef ki bizim okuduğumuz o 86 sayfalık 463 eserin bulunduğu listede yalnızca firmaları biliyoruz ve numunenin ne vakit aldığını biliyoruz. O eserlerin büyük bir çoğunluğu zati tüketildi gitti. Şu anda hala rafta olan var mıdır bilmiyoruz. Olsa bile bunlar toplatılmasıyla yahut imhasıyla ilgili rastgele bir şey söylenmiyor. O yüzden bunların kesinlikle lisana getirilmesi gerekiyor. Bunların kesinlikle lisana getirilmesi gerekiyor. Son alınan numune hangi üründeydi? ve o eser şu anda tüketimde mi? Bunlar geri çağrıldı mı? Toplatıldı mı imha edildi mi? Bakanlık bununla ilgili bir açıklama yapmadığı için bu mevzuda şeffaf davranmadığı için şu anda biz tüketiyor muyuz, tüketmiyor muyuz? Bunun için net bir şey söylememiz maalesef mümkün değil."