Türk devletlerinin enerjisi ve Avrupa’nın ilgisi: Türkmenistan

Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasıyla sorunu yaşayan Avrupa, güç güvenliğini sağlamak hedefiyle Orta Asya'nın en büyük üreticisi ve ihracatçısı pozisyonundaki Türkmenistan ile bu alandaki iş birliklerini geliştirmeye yönelik eforlarını artırdı.

Türkmenistan'ın 2008'de AB ile imzaladığı güç iş birliği ve karşılıklı anlayışa ait Çerçeve Mutabakatı'na dayalı, taraflar ortasında güç alanındaki iş birliği yeni bir periyoda girdi.

Bunun üzerine 2011'de eski Türkmenistan Devlet Lideri Gurbanguli Berdimuhamedov ve devrin Avrupa Kurulu Lideri Jose Manuel Barroso'nun başlattığı Trans-Hazar Doğalgaz Boru Çizgisi projesinin imal görüşmeleri yine ön plana çıktı.

Türkmen gazının Azerbaycan üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılmasına ait zapt imzaladı

Türkiye ve Azerbaycan'ın ortak teşebbüsüyle Trans Hazar boru sınırı projesi kapsamında Türkmenistan gazının Trans Anadolu Doğalgaz Boru Sınırı'na (TANAP) bağlanması gündeme gelirken bununla ilgili birinci adım, 14 Aralık 2022'de Türkmenistan'ın Avaza bölgesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Türkmenistan Devlet Lideri Serdar Berdimuhamedov'un iştirakiyle düzenlenen Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan Devlet Liderleri 1. Tepesi'nde atıldı.

Zirvede konuşan Erdoğan, "Türkmen doğalgazının Batı pazarlarına taşınması için çalışmalara artık başlamamız gerekiyor. Hazar'daki dostluk alanında, Türkmen ve Azerbaycanlı kardeşlerimizle iş birliğine hazırız." tabirlerini kullanmıştı.

Zirvede önderler, Türkmenistan gazının Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılması için üç ülke ortasında Güç Alanında İşbirliğinin Geliştirilmesine Dair Mutabakat Zaptı imzalarken, bu doküman, Türkmen gazının Azerbaycan üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılması için değerli bir yasal altyapıyı oluşturuyor.

Mutabakat zaptı, Türkmen doğalgazının TANAP üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya taşınabilmesi için Türkmenistan'a kıymetli fırsatlar sunarken dorukta, bu mevzunun ayrıntılarını pahalandırmak için üç ülkenin yetkililerinin yer alacağı bir çalışma kümesi oluşturulması da kararlaştırıldı.

Bu projenin hayata geçirilmesiyle hem Avrupa'daki güç krizi sonucu ortaya çıkan doğalgaz sıkıntısının tahliline katkıda bulunulması hem de Türkmenistan'ın doğalgaz ihracatı coğrafyasının Avrupa'ya yanlışsız genişlemesi umuluyor.

Türkmenistan, doğalgaz tedarikçileri ve tüketicileri ortasında kilit konumda

Türkmenistan, sahip olduğu güç rezervleri ve üretimiyle bölgedeki doğalgaz tedarikçileri ve tüketicileri ortasında kilit pozisyonda bulunuyor.

Resmi datalara nazaran, doğalgaz rezervlerinin yaklaşık 15 trilyon metreküp olarak kestirim edildiği Türkmenistan, bir taraftan üretimini artırmak için efor gösterirken başka taraftan da doğalgaz ihracat hacmini yükseltmeyi ve ihracat coğrafyasını genişletmeyi hedefliyor.

2020'de 66 milyar metreküp doğalgazın üretildiği Türkmenistan'da, güç dalının geliştirilmesine yönelik yatırım projelerinin hayata geçirilmesi sonucunda 2021'de bu sayı 83 milyar metreküpe çıkarıldı. Böylelikle ülkenin bağımsızlığını kazanmasından bu yana yıllık en yüksek doğalgaz üretim düzeyine ulaşıldı.

Yıllık ortalama 80 milyar metreküple Orta Asya'nın en büyük doğalgaz üreticisi Türkmenistan, bunun yarısından fazlasını ihraç ediyor.

Türkmenistan'da yıllık üretilen doğal gazın yaklaşık 35 milyar metreküpü ülke içinde tüketilirken, 40 milyar metreküpü Çin'e, kalan kısmı ise Rusya, Özbekistan ve İran üzerinden Azerbaycan'a ihraç ediliyor.

Türkmenistan-Özbekistan-Kazakistan-Çin boru hattı

İlk şebekesi 2009'da hizmete açılan Türkmenistan-Özbekistan-Kazakistan-Çin boru çizgisinin 3 farklı şebekesi üzerinden hala yıllık yaklaşık 40 milyar metreküp doğalgaz satışı gerçekleştiren Türkmenistan, halihazırda Çin'in en büyük tedarikçisi pozisyonunda.

Çin ile boru sınırının 4. şebekesinin inşasına ait görüşmeler sürerken, bunun faaliyete geçmesiyle, boru sınırı üzerinden yıllık ortalama 50 milyar metreküp Türkmen doğal gazının Çin'in güney bölgelerine ulaştırılması mümkün olacak.

Türkmenistan, Rusya'nın başını çektiği üçlü gaz birliğine "soğuk yaklaşıyor"

Bu ortada, Ukrayna-Rusya Savaşı'nın başlamasıyla Batı'nın yaptırım ve ambargolarıyla karşı karşıya kalan Rusya, güç alanında yeni arayışlar kapsamında Türkmenistan'ı da Kazakistan ve Özbekistan ile oluşturdukları üçlü doğalgaz birliğinde görme niyetini söz etti.

Rusya'nın bu planı, Çin'in ana doğalgaz sağlayıcısı Türkmenistan'ı mutlu etmedi.

Bununla ilgili konuşan Türkmengaz Devlet Kurumu Lider Yardımcısı Murat Arçayev, "üçlü gaz birliği" ile hangi genişleme fırsatlarından bahsedildiği ve bununla hangi ülkelerin ilgilendiği üzere mevzuların açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirtirken, uzmanlar, Arçayev'in kelamlarını, Türkmenistan'ın "üçlü gaz birliğine soğuk yaklaştığı" biçiminde yorumladı.