Tuzla Fayı’na dikkat!: “Deprem üretme zamanı yaklaştı”
Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Kısmı Genel Jeoloji Anabilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, üç yıl evvel İzmir için başlattıkları sarsıntı erken ihtar sistemi projesi hakkında bilgi verdi. Proje çalışmalarında sona geldiklerini lisana getiren Prof. Dr. Sözbilir, Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı (AFAD) ile imzaladıkları protokol kapsamında 12 farklı noktaya sistemi yerleştireceklerini tabir etti. Sistem sayesinde sarsıntının 16 saniye öncesinden bilinebileceğini söyleyen Prof. Dr. Sözbilir,"Üniversitenin öz kaynaklarıyla desteklenen bir projeydi. Mühendislik fakültesinde jeoloji, jeofizik, inşaat, bilgisayar ve elektronik kısmı hocalarından oluşan bir takım oluşturduk. Bu grup 3 yıl boyunca çalışıp, projeyi tamamladı. Hem yazılı hem tasarım hem de düzenek açısından büsbütün yerli, yeni bir zelzele ikaz sistemi geliştirdik. Geliştirdiğimiz sistemi önümüzdeki aydan itibaren 6 aylık bir deneme sürecine sokacağız.
İzmir'de farklı lokasyonlardaki 12 AFAD istasyonuna yerleştireceğimiz bu sistem saniye saniye bize oluşacak zelzelelerle ilgili bilgi aktaracak." tabirlerini kullandı.
"DEPREMİ 16 SANİYE ÖNCESİNDEN ÖĞRENEBİLİYORUZ"
Bu sistemin daha evvel İstanbul, Bursa, Kocaeli üzere yerlerde kurulduğunu lisana getiren Prof. Dr. Hasan Sözbilir, sistemin birçok vilayette kurulması gerektiğine dikkati çekip, kelamlarını şöyle sürdürdü: "Deprem erken ikaz sistemleri, diyelim ki 70 kilometre uzaklıktaki bir fay zelzele oluşturduğu anda onu algılıyor. Mesela Bayraklı ilçesine gelebilecek bir zelzelesi 16 saniye öncesinden öğrenebiliyoruz.
Bu sayede insanlara bilgi verilebilir ya da büyük ölçekli yapılarla ilgili tedbir alınabilir. Emel zelzele olduğu anda kaynağında yakalamak. Fayın bizden ne kadar uzak olduğuna nazaran sarsıntının geliş mühleti değişir.
Bu bilginin online ve gerçek vakitli olarak bilgisayarlara naklini gerçekleştirecek."
İZMİR'DE TUZLA FAYINA DİKKAT ÇEKTİ
İzmir'de son 100 yılda fayların yıkıcı bir zelzele üretmediğini de belirten Prof. Dr. Hasan Sözbilir, 17 fayın 6 ile 7.2 büyüklüğünde sarsıntı üretebileceğini kaydetti.
"DEPREM ÜRETME VAKTİ YAKLAŞTI"
Denizdeki faylardan birinin 30 Ekim 2020'de kırıldığını anlatan Prof. Dr. Sözbilir, "6.9 büyüklüğünde sarsıntı olmuştu ve 117 vatandaşımız hayatını yitirmişti. 'Denizdeki hangi faydan kaynaklanan bir zelzelede ne cins bir tsunami tehlikesine maruz kalabiliriz?', 'Hangi kıyılarımızı su basar?', 'Bu sular ne kadar içeri girecek?', 'O bölgede altyapı stokumuz nasıl?', 'Nüfus yoğunluğumuz ne kadar?' üzere mevzuları evvelden bilmemiz gerekiyor" dedi.
İzmir faylarını kesip inceleme yaptıklarını da söyleyen Prof. Dr. Sözbilir, 5 yarar çalışmaları tamamladıklarını söyleyip "Tuzla Fayı'nın 2 bin yıllık zelzele üretme aralığı var. Son zelzelesi de yaklaşık 2 bin yıl evvel yaptığı için bu fayın sarsıntı üretme vaktinin yaklaştığını söyleyebiliriz. 7'ye varan büyüklükte bir sarsıntı üretme potansiyeli var." sözlerini kullandı.
"DEPREM KONUTLARI ZELZELEDEN EVVEL YAPILMALI"
Türkiye'de kentsel dönüşümün 1999 zelzelesinden sonra devreye girdiğini vurgulayan Prof. Dr. Hasan Sözbilir, 2015 yılına kadar gecekonduların yıkılarak yerine bina yapıldığını lisana getirerek "Az nüfusun olduğu binaları değil de çok nüfusun olduğu 1999 öncesi yapılan binalar ekseninde kentsel dönüşümü yapmak lazım. Yere nazaran ve nüfus yoğunluğuna nazaran önceliklendirme yapmak gerekiyor. 6 Şubat sarsıntısında şunu gördük; zelzeleden sonra sağ kalan insanları koyacak yerimiz yok.
Çadır, konteyner var lakin insanların hayat kalitesi çok düşüyor. Zelzele olmadan evvel zelzele konutları yapmak gerekir.
İzmir'de sarsıntı konutlarını ne kadar arttırırsak, kent içinde mevcut yapı stokundaki insanları sarsıntı olmadan evvel oralara taşırsak sarsıntı olduğunda kentsel dönüşüm kapsamında kıymetlendirilmesi gereken binalar yıkılır lakin içinde insan olmadığı için kimse ölmez. Bu düzeneğin Türkiye ölçeğinde devreye girmesinde yarar var." diye konuştu.