Antik Oyunlar Günümüze Taşınıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

“Eski vakitlerde çocuklar neyle oynuyordu?” sorusunun peşinden giden Gökçen Göksel, antik kentlerde günlük hayatın kesimi olan kimileri 5 bin yıllık geçmişe sahip oyunları günümüze uyarlıyor.

Çocukluğundan beri tarihi yerlere meraklı olan Göksel, ailesiyle antik kentleri gezerken, o devirlerde çocukların neyle oynadıklarını merak etmeye başladı. Gezmeye olan tutkusuyla üniversitede seyahat ve cins işletmeciliği kısmına yöneldi.

Antik kentleri gezmeye devam eden Göksel, çocukluğunda aklına düşen eski zamanlardaki oyunların izlerini sürdü.

Müze envanterlerinde kayıtlı olan ve kimileri kalıntı halinde sergilenen antik periyodun oyuncaklarını araştıran Göksel, bu oyunlara dair işaretleri tarihi yapılarda aramaya başladı.

Merakını “Oyun Atlası” isimli bir projeye dönüştüren Göksel, 2023 yılında bu çalışmasıyla Sabancı Vakfı 14. Dönem Fark Yaratanı seçildi.

Göksel, araştırmaları ve saha çalışmaları sonucu kimileri 5 bin yıllık geçmişe sahip kimi oyunları keşfetti. Bu oyunları, pamuk ve dokuma kumaşlar üzerine yine tasarlayarak günümüze uyarladı.

Hem çocukları hem de yetişkinleri adeta geçmişte seyahate çıkaran Göksel, eski oyunları ve antik rotaları atölye etkinliklerinde beşerlerle paylaşarak, kültürel mirasın taşıyıcılığını yapıyor.

5 yaşındaki hayalinin peşinden gitti

Oyun Atlası Teşebbüsünün kurucusu Gökçen Göksel, AA muhabirine, antik kentlerin kendisini daima büyülediğini söyledi.

Göksel, “5 yaşındaydım, antik kente gittiğimde inanılmaz büyülendim. O gezdiğim yerlerin şu anki üzere sokak olduğu, oralarda da oyunların oynanmış olması beni çok etkiledi. ‘Çocuklar orada neyle oynuyordu’ diye sorular sormaya başladım. Bu merakımın peşinden giderek, seyahat ve çeşit işletmeciliği okudum. Üniversitede de daha derinlemesine tarih öğrenmeye başlayınca, antik periyotta oyunların olduğu, yalnızca çocukların değil yetişkinlerin de oynadığını öğrenince, antik kentleri gezmeye başladım.” dedi.

Antik kentleri keşfe çıktığında çok geniş oyun kültürü olduğunu fark edip, bu fikrini projeye dönüştürdüğünü anlatan Göksel, 20’li yaşlarından itibaren araştırmalarını genişlettiğini, uzman ve arkeologlarla bağlantıya geçip oyunları hangi kalıntılarda bulabileceğini öğrenmeye çalıştığını aktardı.

Gezdiği antik kentlerdeki oyunlara dair bilgileri topladığını söz eden Göksel, “Oyunlar, genelde tapınak girişlerinde, sütunlu yollarda, büyük kent kapıların önünde bulunuyor, Helenistik periyotta daha çok mermere, taşa işlenmişler. Bunlardan birini bulduktan sonra gittiğim tüm antik kentlerde tarama yaptım. Envanterde bu oyunlar kayıtlı lakin toplum olarak bunları bilmiyoruz. Hobi olarak başlayan bu süreç beni çok etkiledi. Biz bu oyunların üzerine basıp geçiyoruz. O alanlarda, onların oyun olduğuna dair bir bilgi yok. Bunun çok değerli olduğunu düşündüm, bu oyunların nerede olduğunu toparlamaya başladım. Bu bilgiyi herkesin ulaşabileceği, herkesin değerlendirebileceği bir paylaşıma dönüştürmek istedim.” tabirlerini kullandı.

Antik kentlerde gün yüzüne çıkarılan kimi oyunların değişerek günümüze geldiğini ve “Dokuz taş”, “Mangala”, “Tavla”, “Peçiç” üzere isimlerle bugün de oynandığını vurgulayan Göksel, şunları kaydetti:

“Bugün bildiğimiz ‘dokuz taş’, antik periyotta ‘dokuz, sekiz, altı dilimli dokuz taş’ olarak isimlendiriliyordu. Mangala o devirde ‘mancala’ ismiyle taşlara kazınarak oynanıyordu, Osmanlı periyodunda de tanınan hale gelen bir oyun. Tavlanın bilinen birinci versiyonu ‘on iki çizgi, ‘işaret oyunu’ olarak geçiyor, antik ismi ‘Ludus duodecim scriptorum.’ Peçiç ise Hindistan’dan İpek Yolu aracılığıyla bize ulaşmış bir oyun. Antik kentlere gittiğimizde bu oyunların yanından fark etmeden geçiyoruz. Bunu fark ettikten sonra ben de birtakım oyunları günümüze uyarlayıp, oynanabilir hale getirmek istedim. Oyunların bilinirliğini artırmak için çeşitli atölye programları da düzenliyoruz ve oyunlara dair içerikler paylaşıyoruz.”

Dikilitaş ve Ayasofya’da mangalanın kalıntıları var

Çocukları ve gençleri yine kültürel mirasla tanıştırmayı amaçladıklarını vurgulayan Göksel, “Oyunlar yalnızca bir oyun değil, çok önemli kültürel miras. Bizim topraklarımızda var, dönüşe dönüşe bugüne kadar gelmiş. Bizden sonra da yaşamaya devam edecek. Oradaki oyunlar yalnızca cümbüş aracı değil, aslında o devrin tarihini, öykülerini anlatan araçlar. Buna sahip çıkmak da çok değerli. Bilhassa Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yaptığı son araştırmalarda 10 gençten 9’u maalesef, kültürel hiçbir faaliyete katılamıyor. Bu bilgiyi de öğrendikten sonra bize çok iş düştüğünü düşünüyorum. Gençleri ve çocukları tekrar kültürel mirasla tanıştırmak, kültürle aramızdaki arayı kısaltmak için bu projeyi başlattık. Bu eserlerden elde ettiğimiz gelirlerle gençlere müze kartı sağlıyoruz, geliştirdiğimiz atölyelere de fiyatsız iştiraklerini sağlayıp onların kültürümüzle tekrar bağ kurmalarını istiyoruz.” diye konuştu.

İstanbul’da Sultanahmet’teki Dikilitaş’ın tabanında ve Ayasofya’da mangala oyununun kalıntılarının yer aldığını aktaran Göksel, “Bu oyunlar, bizim bulduğumuz icat ettiğimiz oyunlar değil, biz gün yüzüne çıkardık yalnızca. Bu oyunlar yüzyıllardır var, kimileri 5 bin yıllık tarihe sahip. Onların kıssalarını, nasıl oynandıklarını tekrar canlandırmaya, kültürel mirasla ortamıza koyduğumuz arayı oyunlarla kısaltmaya çalışıyoruz. Birtakım atölyeleri antik kentlerde gerçekleştirdik, Sabancı Vakfı ile Metropolis Antik Kenti’nde gerçekleştirdiğimiz “Oyunun İzinde Metropolis” aktifliği, çocukların antik kenti kendilerinin deneyimlemesi üzerine bir rotadan oluşuyor. Biz yetişkin olarak gözlemci olduk. Onlar kümelere ayrılıp bizim geliştirdiğimiz oyunla antik kentin her bir ayrıntısını deneyimleyerek gezdiler, inanılmaz bir bağ kurdular, kentten ayrılmak istemediler. Bu bizim için çok değerli zira geleceğimiz büsbütün çocuklar ve gençlerden oluşuyor.” biçiminde konuştu.

Gökçen Göksel, Urartulara ilişkin envanterde yer alan ve büyüleyici hallerden oluşan ‘Ur’ ismindeki oyunun izini sürdüğünü de kelamlarına ekledi.