Divriği Ulu Camii’nin Huzur Veren Şifahaneleri

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

SİVAS’ın Divriği ilçesindeki Selçuklu periyodu yapılarından Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nda o devir akıl hastalarının tedavisi için kullanılan hastane kısmı ilgi görüyor. İçerisinde özel tasarlanmış havuz ve mimaride kullanılan ses akustiği dizaynın birleşmesiyle hastalara şifa veren su sesi, tekrar duyulmaya başladı. Ziyaretçiler için ses akustiği kısmında okunan sela ise dinleyenlere huzur veriyor.

Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı Mengücek Beyliği devrinde 1228 yılında Süleyman Şah oğlu Ahmet Şah ile eşi Melike Turan Melek tarafından yaptırılan ve 9 yıllık onarım sürecinin sona ermesiyle mayıs ayında tekrar ibadete ve ziyarete açılan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, mimari özellikleriyle hayran bırakıyor. Başta kapılar ve sütunları ile külliyenin birçok yerindeki, Ahlatlı ve Tiflisli ustaların ellerinden çıkan, taş işçiliğinin en nadide ve ince örneklerini yansıtan motifler ilgi çekiyor. Cami ve darüşşifadan ibaret ve İslam dünyası ile tarihinde eşi gibisi olmayan bu külliyenin taç kapıların mimarı ve heykeltıraşı olan Ahlatlı Hürrem Şah, motif dünyasına getirdiği yenilikler, mimari tasarım dehası olması ve bilhassa kıble kapısındaki cennet kapısı tasarımı ile 12-13’üncü yüzyılda İslam sufizmi sanat alanındaki bir temsilcisi olarak gösteriliyor.

1985 yılında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından, Dünya Kültür Mirası listesine alınan eser, uzaktan bakıldığında simetrik olduğu düşünülen, ancak özünde asimetrik olan bezemelerde yer alan on binlerce motifin hiçbirinin bir daha kendini tekrar etmemesi özelliğini taşıyor. Bu özellik, kainattaki farklı varlıkların ahenk ve istikrar içinde olduklarının taşa nakşedilmesi manasına geliyor. Mimari üslubu, süsleme ve örtü sistemlerinin istikrar ve uyumlu dizaynıyla değer kazanan yapı, dünyada görülmeye bedel eserler listesinde de yer alıyor. Evliya Çelebi’nin de ziyaret ettiği ve ‘Methinde lisanlar kısır, kalem kırıktır’ sözlerini kullandığı eser, ‘Anadolu’nun El Hamrası’ olarak da nitelendiriliyor.

HASTALAR İÇİN YAPTIRILDI

Türkiye’de bir gibisi daha bulunmayan, mescidi ve şifahanesi bitişik halde yapılan yapıtın, hastane kısmının o devir akıl hastalarının tedavisi için yaptırıldığı biliniyor. Yapıtın orta kısmında oluşturulan ve belli bir simetriye nazaran deveran göstererek akan su sistemi bulunuyor. Onarım öncesi de dahil olmak üzere uzun yıllardır su verilmeyen kısım, onarım sürecinin tamamlanmasıyla özgün haline büründü. Yine su verilen havuzda, sessiz bir formda dinlendiğinde ortaya çıkan su sesi huzur ve şifa veriyor. Bu sistemin o periyot tedavi gören akıl ve ruh sıhhati hastalarının sakinlik ve dinginlik elde etmesinde kullanıldığı belirtildi. Şifahane kısmının büyük eyvanında mimarın özel olarak tasarladığı ses akustiği de akıl hastalarının derecelerine nazaran bulunduğu odalara farklı tonlarda ses gönderme özelliği taşıyor. Şifahanenin girişinde doktor muayene odalarının duvarında iç bükey ve dış bükey formunda yer alan taşa oyma pervanelerin de gelen hastaların hastalık derecesini belirlemekte kullanıldığı biliniyor.

Divriği Ulu Camii müezzini ve yapıtın mihmandarı Nail Ayan, “Şifahanenin iç yeri bir aydınlatma fenerli kubbe dört ana sütün üzerine oturtulmuştur. Bu dört ana sütünden iki tanesi sekizgen sütun, iki tanesi dairesel sütundur. Sütun başlarında kufi yazılarla Allah ve Muhammed yazıları bulunmaktadır. Bu şifahane o periyotta genel manada bütün hastalar için planlansa da asıl kullanım amacı akıl ve ruh hastalıklarıdır” dedi.

“O periyotta birçok dünya ülkelerinde akıl ve hudut hastaları yakılırken, zincire vurulurken ve hatta daha ileriye gidilip, ‘Bu insanın içine cin kaçmış, şeytan kaçmış’ diyerek öldürülürken, bizim ecdadımız bu türlü bir şifahane yaparak akıl ve hudut hastalarımızı tedavi etme yoluna gitmiştir” diyen Ayan, şöyle konuştu:

“İç kısımdaki büyük eyvan sahne olarak kullanılmıştır. O yerin yapılmasındaki ana gaye orada bir akustik yakalanmak hedeflenmiş ve başarılmıştır. Bir sesin bası, tizi o sahnede ayarlanmış. Ayarlanan o ses ile yerde Kur’an-ı Kerim’deki şifa ayetleri, aşikâr bir periyot tasavvuf musikisinin icrası ve ortada bulunan havuzun çörtenlerinden sağlı ve sollu akıp, son olarak helezonik bir halde tahliye ederken çıkarmış olduğu su şırıltısı, hastaları tecrit odalarında yatarlarken tedavi etmekte kullanılmış. Buradaki enteresanlık şudur ki Kur’an-ı Kerim, musiki ve su sesi odalara farklı ambiyanslarda zuhur etmektedir. Kimi odaya sesler bas giderken, kimi odaya tiz gitmektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere akıl hastasının, hastalık derecesine nazaran bulunduğu odalara sesler farklı tonlarda dağılmaktadır. Hastalar odalarındayken bu sesleri dinleyerek şifa bulmaya başlıyorlar. Uzun yıllardır bu havuz etkin değildi. Onarım takımımız gecesini gündüzüne katarak, titiz bir çalışma sonucunda tekrar bu havuzu etkin hale getirmiş ve çalıştırmayı başarmıştır.”

BAŞMİMARIN İSMİ EYVANDA YER ALIYOR

Eyvanın üst kısmında yapıtın Başmimarı Ahlatlı Hürrem Şah’ın ismi yer alıyor. Hürrem Şah’ın ismini nakşederken, yapıtının kıyameti görmesi için dua ettiği, yıkılırsa da evvel kendi isminin yere düşmesi için kolay bir halde yerleştirdiği tabir ediliyor. Cami mihmandarı Nail Ayan, “Şifahanede Başmimar Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah büyük divanda kendi ismini dorukta çok kolay bir formda köşeye yazmıştır. Parantez içinde söyleyelim, ‘Allah koruma bu şifahane yıkılırsa, bu cami ve yıkılırsa birinci evvel benim ismim yere düşsün. Ben ayaklar altında kalayım. Benim meydana getirmiş olduğum bu eser, birkaç yüzyıl sonra yıkılacaksa benim ismimin orada durmasının mana ve mantığı yoktur’ demiştir. Başmimarın bu eser için bir cümlelik bir duası vardır. ‘Ya Rabbi benim acizane meydana getirmiş olduğum bu eser kıyameti görsün’ diye de dua etmiştir. Artık bizim üzere 13 jenerasyon, 13 nesil, 13 göbek insan görmüş bu yapıtı. Bizden sonraki jenerasyonlar de inşallah bu özveriyle, bu tarihi yapıta sahip çıkmaya devam edecektir” diye konuştu.

Caminin yanı sıra şifahane kısmını ziyaret edenler için buradaki ses akustiğini anlatmak maksadı ile ‘sela’ da okunuyor. Divriği Ulu Camii müezzini ve yapıtın mihmandarı Nail Ayan’ın eyvanın 4 köşesini dolaşarak okuduğu sela, dinleyenleri büyülüyor. Eyvanın her bir başka köşesinde, oluşturulan mimari akustik sayesinde, ses başka bir tondan duyuluyor.