Çatalhöyük’te 8600 yıllık keşif: Dünyanın en eski ekmeği bulundu

Somun ekmeğin küçültülmüş hali. Ortasına parmak basılmış, fırına girmemiş ancak mayalanmış, içindeki nişastalarla birlikte günümüze gelmiş. Bugüne kadar bu türlü bir örnek yok. Çatalhöyük aslında birçok birincilerin merkeziydi. Daha kazıldığı yıllarda dünyanın birinci dokumaları Çatalhöyük’teydi.

Ahşap eserler yeniden Çatalhöyük’teydi. Duvar boyaları, fotoğraflar buna eklendi. Konya ve Türkiye bu manada çok şanslı.” Bulguların tahlil çalışmalarının ehemmiyetine işaret eden Türkcan, “Necmettin Erbakan Üniversitesinin laboratuvarlarında tam teşekküllü bütün tahlilleri yapabilmek büyük bir talih. Birinci sefer Türkiye’deki laboratuvarlarda ortaya konulduğu için kıymetliydi.” diye konuştu.

TAHIL KALINTILARI HEYECANLANDIRDI
“Çatalhöyük Yer 66 Neolitik Dönem Ekmek Buluntusu Tahlilleri ve Değerlendirmesi”ne katkı veren akademisyenlerden Gaziantep Üniversitesi öğretim vazifelisi Salih Kavak da arkeobotanik alanında bugüne kadar en heyecan verici çalışmanın içinde olduğunu lisana getirdi. Laboratuvarda bitkisel kalıntıları incelerken kendisine organik buluntu haberinin verildiğini anlatan Kavak, “Getirdiklerinde çok şaşırdım. Zira bu formda, ‘Hamur, ekmek, organik bir kalıntı olabilir mi?’ diye düşündüm.

Çıplak gözle bir morfolojik teşhis, daha sonra çabucak mikroskop altında içeriğine baktım. En heyecanlandıran şey, tahıl kalıntılarının olması.

Arpa, buğday ve bezelye üzere bitkilere ilişkin öğütülmüş, kırılmış kesimlerin olması, esasen birinci başta çabucak düşündüğümüz şey, ‘Bu acaba ekmek mi? ihtimalini güçlendirdi.” tabirlerini kullandı.

“ŞU ANA KADAR BULUNAN EKMEK GİBİSİ BU FORMDA HİÇBİR BULUNTU YOK”
Kavak, daha sonra buluntuya ait kimyasal ve fizikî tahlillerin yapılması gerektiğini belirterek, şöyle devam etti: “Öne sürdüğümüz hipotezimizi doğrulamak için bu tahliller gerekliydi.

Prof. Dr. Oğuz Doğan hocamız, tahlil için BİTAM’a yönlendirdi. Orada yapılan tahlilde bilhassa SEM imajlarında, ayrıntılı baktığımızda numunenin içinde hava boşlukları çok besbelliydi.

Bitkilere ilişkin tohum ve doku kesimleri, yaprak kalıntıları olması… Daha da ayrıntısına inildiğinde nişasta taneleri artık kuşkularımızı ortadan kaldırıyordu. Yapılan başka tahlillerinde de kimyasal içeriklerine baktığımızda, hem bitkilerde bulunan kimyasal hususların olması hem de mayalanma göstergeleri var.

Bu buluntunun suyla unun karıştırılıp bir mühlet bekletildiğini, mayalandığını, pişmediğini yapılan tahliller gösterdi. Fırının yanında hazırlanmış lakin pişirilememiş ya da pişirilememiş, o formda olduğunu görmüş olduk.

Heyecan verici bir buluştu. Şu ana kadar bulunan ekmek benzeri bu formda hiçbir buluntu yok. Şu an bilinen en eski ekmek diyoruz. Türkiye ve dünya için heyecanlandıran bir buluş.” BİTAM Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Yasin Ramazan Eker ise merkezde arkeolojik buluntuların da tahlillerini yaptıklarını lisana getirerek, şunları kaydetti: “BİTAM’da ileri teknoloji, tahlil, karakterizasyon cihazlarımız bulunduğundan, bu numuneleri tahlil edip, bilhassa kimyasal, fizikî yapılarını belirledikten sonra tanımlayabildik.

Artık daha evvelki yıllarda yurt dışına yollanan bu numuneler Türkiye’de kalıyor. Bunları karakterize edebiliyoruz. Hem materyal alanında yorumlayabiliyoruz hem de bulguların arkeolojik açıdan ne mana söz ettiğini yahut ne zenginlikler kazandığını yorumlayabiliyoruz.

Münasebetiyle hem arkeoloji alanında hem karakterizasyon alanında Türkiye’de ehil beşerler var” Eker kelamlarına “Konya’da Necmettin Erbakan Üniversitesi BİTAM merkez laboratuvarında bunları yapabiliyoruz. Ekmeğin en kıymetli özelliğinden biri, ısıttığımız vakit kütlesi devamlı kayboluyor.

Bu da şu demektir, bu numune o sıcaklığı daha evvel görmemiş. Görmediği için de ekmek şeklinde olan bu numunenin pişirilmemiş olduğunu anlıyoruz.

Hocalarımız gözenekli, süngerimsi yapıdan ötürü anlıyor. Münasebetiyle bizim ve onların bilgileriyle birlikte bu noktaya geldik.

Daha isabetli teşhis etmemizi sağlıyor. Numunenin ekmek şüphesi vardı, bu kuşkuları doğruladık” diye devam etti. Necmettin Erbakan Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Oğuz Doğan da BİTAM’da arkeolojik numunelerin kimyasal ve fizikî yapılarının tanımlanabildiğini söyledi.