Pekin, ABD’nin tüm Çin mallarına ekstra yüzde 10 gümrük vergisi uygulamasına kızgınsa da bunu belirli etmemekte muvaffakiyet gösteriyor.
Ticaret savaşının kazananı olmayacağına dair ihtarlarını tekrarladıktan sonra Washington’ı görüşmelere başlamaya çağıran Pekin, gümrük vergisinin devreye girdiği saate kadar adım atmadı.
Gümrük vergisi uygulaması başladıktan çabucak sonra yaptığı açıklamada ise 10 Şubat’tan itibaren ABD’den aldığı birtakım mallara – ham petrol ve büyük arabalar de dahil – yüzde 10-15 oranında misilleme gümrük vergisi uygulayacağını duyurdu.
Çin hükümeti, daha fazla gümrük vergisinden kaçınmak ve dünyanın en büyük iki iktisadı ortasındaki bağın denetimden çıkmasını önlemek için Washington ile bir mutabakat yapma umuduyla itidalli davranmış olabilir.
Zira ABD Başkanı Donald Trump, Kanada ve Meksika’ya yüzde 25’lik gümrük vergilerinin yürürlüğe girmesinden saatler geri adım atmayı kabul etti. Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Jinping’in bu hafta görüşmesi bekleniyor.
Trump’ın birinci devrinde Çin’den ithal edilen on milyarlarca dolarlık esere uyguladığı gümrük vergilerine ek olarak getirilen yüzde 10’luk vergi, iktisadın sakin seyrettiği Çin’de kaygıların artmasına neden oluyor.
Pekin ve Washington daha evvel de gümrük vergileri konusunda karşı karşıya gelmişti. Lakin Trump’ın birinci devrinden bu yana çok şey değişti.
Birincisi, Çin iktisadı 2020’de olduğu kadar ABD’ye bağımlı değil. Pekin Afrika, Güney Amerika ve Güneydoğu Asya’daki ticaret mutabakatlarını güçlendirdi. Şu anda 120’den fazla ülkenin en büyük ticaret ortağı pozisyonunda.
Carnegie China’dan Chong Ja Ian’a nazaran gümrük vergisi konusunda muahede hala mümkün olabilir lakin yüzde10’luk ek vergi Trump’ın ABD iktisadı için istediği kaldıracı sağlamakta yetersiz kalabilir.
ABD geri çekilirken Şi’nin ‘kazan-kazan’ yaklaşımı
Çin Devlet Başkanı Şi Jinping burada daha büyük bir fırsat da görüyor olabilir.
Trump daha birinci haftasında Avrupa Birliği’ni (AB) bile gümrük vergileriyle vurmakla tehdit ederek kendi art bahçesinde bölünme tohumları ekiyor. Trump’ın hareketleri ABD’nin müttefiklerini kendilerini neyin beklediği konusunda meraka düşürebilir.
Buna karşılık Çin sakin, istikrarlı ve tahminen de daha cazip bir global ticaret ortağı olarak görünmek istiyor.
Stimson Centre Çin Programı Yöneticisi Yun Sun’a nazaran, “Trump’ın ‘Önce Amerika’ siyaseti dünyadaki neredeyse tüm ülkelere zorluk ve tehditler getirecek.”
“ABD-Çin stratejik rekabeti açısından bakıldığında, ABD’nin liderliğinin ve güvenilirliğinin azalması Çin’in faydasına olacaktır. İkili ilgiler seviyesinde Çin için uygun sonuçlanması pek muhtemel değil lakin Pekin mutlaka durumdan yararlanmaya çalışacak…”
Dünyanın en büyük ikinci ekonomisinin lideri olarak Şi, Çin’in alternatif bir dünya sistemine liderlik etme dileğini gizlemiyor.
Covid pandemisinin sona ermesi akabinde ağır bir biçimde seyahat etti ve Dünya Bankası üzere büyük memleketler arası kurumları ve Paris İklim Mutabakatı üzere muahedeleri destekledi.
Çin devlet medyası bunu bütün ülkeleri kucaklamak ve diplomatik bağları derinleştirmek olarak yansıtıyor.
Trump 2020’de ABD’nin Dünya Sıhhat Örgütü’ne (WHO) sağladığı finansmanı durdurduğunda, Çin ek fon kelamı vermişti. Washington’ın WHO’dan ayrılmasının akabinde Pekin’in Amerika’nın yerini doldurmak için yine devreye girebileceği beklentileri yüksek.
Trump’ın misyona geldiği birinci gün tüm dış yardımları dondurması uzun müddettir ABD fonlarına bağımlı olan ülke ve kuruluşlarda kaosa yol açtı. Bu alanda da Çin, ekonomik gerilemeye karşın bu boşluğu doldurmaya soyunabilir.
Modern Çin tarihçisi ve Seul’deki Yonsei Üniversitesi’nde Profesör olan John Delury, Trump’ın ‘Önce Amerika’ doktrininin Washington’ın global önder pozisyonunu daha da zayıflatabileceğini söylüyor.
Delury’ye nazaran, “Büyük ticaret ortaklarına yönelik gümrük vergileri ve dış yardımların dondurulması kombinasyonu, hem Global Güney’e hem de OECD’ye ABD’nin memleketler arası iştirak ve işbirliğiyle ilgilenmediği bildirisini veriyor”.
“Şi’nin dengeli ‘kazan-kazan’ globalleşme iletisi, Amerika dünyadan çekilirken yesyeni bir mana kazanıyor.”
Pekin, global idareye talip olurken son 50 yılın Amerikan liderliğindeki dünya nizamını altüst etmek için fırsat arıyor ve ikinci Trump idaresinin yarattığı belirsizlik bu fırsatı sunabilir.
Yeni ittifaklar
Chong ise “Bunun Pekin’e sahiden değerli bir avantaj sağlayıp sağlamadığı konusunda pek emin değil.”
“Özellikle Pasifik’teki pek çok ABD müttefiki ve ortağının Pekin’le çalışmak için bir nedeni var lakin tıpkı vakitte temkinli olmak için de nedenleri var. Bu nedenle Japonya, Güney Kore, Filipinler ve Avustralya’nın kısmen Çin’e karşı besledikleri tasalar nedeniyle birbirlerine yaklaştıklarını gördük.”
Avustralya Memleketler arası Bağlar Enstitüsü’ne nazaran Avustralya, Japonya ve Güney Kore ortasında “ikinci bir Trump idaresinin etkisiyle” mümkün bir üçlü münasebet için “ivme kazanılıyor.”
Filipinler ile birlikte her üç ülke de Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki argümanlarından telaş duyuyor. Bu üç ülke birebir vakitte Tayvan’la ilgili muhtemel bir savaştan da telaşlı.
Pekin burayı eninde sonunda ülkenin bir kesimi olacak ayrılıkçı bir eyalet olarak görüyor ve bunu başarmak için güç kullanmayı da göz arkası etmiyor.
Tayvan uzun vakittir ABD-Çin münasebetlerindeki en çekişmeli hususlardan biri. Pekin, Washington’ın Taipei’ye verdiği her çeşit dayanağı kınıyor.
Ancak Trump daima olarak Kanada’yı ilhak etmek ya da Grönland’ı satın almakla tehdit ederken Washington’ın Çin’in saldırganlık işaretlerine karşılık vermesi sıkıntı olabilir.
Bölgedeki birden fazla ülke, Çin ile ekonomik münasebetlerini dengelemek için Washington ile askeri ittifakı kullandı.
Ancak artık, Pekin’den çekinen ve ABD’den korkan bu ülkeler, dünyanın en büyük güçlerinden hiçbirinin yer almadığı yeni Asya ittifakları kurabilirler.
Fırtına öncesi sessizlik
Trump gümrük vergilerini, Çinlilerin Yeni Yılı kutladıkları ve en uzun tatile çıktıkları hafta sonunda açıkladı.
İlk başta Çin’in tek reaksiyonu yasal yollara başvuracağı ve Dünya Ticaret Örgütü’nü (DTÖ) kullanarak şikayetlerini lisana getireceği tarafındaydı.
Ancak bu Washington için çok az tehdit oluşturuyor. DTÖ’nün uyuşmazlık tahlil sistemi, Donald Trump’ın birinci periyodunda itirazları ele alacak yargıçların atanmasını engellediği 2019’dan bu yana fiilen kapalı.
Ardından Çin misilleme gümrük vergilerini açıkladı. Tatil sona ererken ve parti yetkilileri Pekin’e misyon başına dönerken vermeleri gereken kararlar var.
Yetkililer son haftalarda, bilhassa de iki başkanın geçen ay Trump’ın tabiriyle “harika bir telefon görüşmesi” yapmasının akabinde, Trump idaresinin alakayı istikrarlı tutmak isteyebileceğine dair işaretlerle cesaretlenmişti.
Ancak hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar dış siyaset ve iktisat alanında Çin’i Amerika’nın en büyük tehdidi olarak görmeye başladıkça bu durum daha da zorlaşacak.
Fudan Üniversitesi Amerikan Çalışmaları Merkezi’nde profesör ve direktör olan Wu Xinbo’ya nazaran, “Trump’ın öngörülemezliği, fevriliği ve pervasızlığı kaçınılmaz olarak ikili ilgilerde kıymetli şoklara yol açacak”.
“Ayrıca, takımında Çin konusu da dahil olmak üzere oldukça şahin var. İkili alakaların önümüzdeki dört yıl boyunca önemli bir kesintiye uğraması kaçınılmaz.”
Çin, ABD ile bağlantıları ve bir ticaret savaşının yavaşlayan iktisadına verebileceği ziyan konusunda mutlaka telaşlı.
Ancak birebir vakitte mevcut siyasi ortamı kullanarak milletlerarası toplumu kendi istediği istikamete ve kendi tesir alanına çekmenin de yollarını arayacaktır.
02:00
02:00
News
Siyaset
Siyaset
Siyaset
Siyaset
Siyaset
Siyaset
