Cinsel hastalıklardan korunma rehberi: Bulaşıcı hastalıkların tedavisi

NASIL BULAŞIR
Genellikle cinsel temas ile bulaşır. Daha az oranda kan transfüzyonları, öpüşmek vb. yollar ile bulaşabilir. Sifiliz şahıstan şahsa bakterinin neden olduğu yaralara (şankr) direkt temas ile de bulaşır. Bu yaralar dış genital organlar, vajina, makat, rektum, ağız ve dudaklarda görülebilir. Sifiliz, enfekte anneden doğmamış bebeğine geçebilir. Hastalık kalıtsal değildir.

RİSKLİ GRUPLAR
Korunmasız cinsel ilgi ve birden fazla cinsel eş hastalık riskini çok artırır. Frengi hastalığının üç evresi bulunmaktadır.

BELİRTİLERİ
Birinci Evre: Enfeksiyondan 10-90 gün sonra (ortalama 21 gün), bedende şankr ismi verilen ağrısız, sert, yuvarlak-oval bir yara oluşur. Yara etkenin giriş yerindedir ve 3-6 hafta içinde tabiatıyla güzelleşebilir. Fakat tedavi edilmezse enfeksiyon ikinci evreye geçebilir. İkinci Evre: Şankrın ortaya çıkmasından 1-6 ay sonra bakterinin tüm bedene yayılmasıyla ateş, baş ve boğaz ağrısı, kas-eklem ağrıları, halsizlik üzere belirtiler görülür. Deri döküntüleri ve ağızda lezyonlar oluşabilir. Bu evrede hudut, eklem, karaciğer üzere organlar etkilenebilir. Gizli ve Geç Evre: Belirtiler kaybolur ve enfeksiyon yıllarca bedende kalabilir.

Tedavi edilmeyen olayların %15’inde, 10-30 yıl sonra önemli komplikasyonlar gelişebilir. Bu periyotta klinik bulgu olmasa da testlerle enfeksiyon saptanabilir ve hasta bulaştırıcıdır. Bu devirdeki bulgular: Kas hareketlerinin uyumunda zahmet, felç, hissizlik, körlük, ruhsal bozukluklar görülebilir. Sifilizin geç evresinde hastalığa bağlı hasarlar görülür. Bu evredeki hasta bulaştırıcı değildir. Hastalık iç organlarda (kalp, karaciğer, beyin gibi) hasar yaparak mevte sebebiyet verebilir. Tedavi edilmeyenlerde kalp ve damar tutulumu ve buna bağlı göğüs ağrısı ve infarktüs görülebilir. Sifilizin her evresinde hudut sistemi tutulabilir ve bu tutulum belirtisiz olabileceği üzere şuur bozukluğu, felçler, yürüme ve istikrar bozukluğu, bunama, idrar kaçırma, konuşma bozukluğu üzere bulgulara neden olabilir

TANI SÜRECİ
Sifilizin bulaşmasında, enfektif özellik taşıyan şankır, plak müköz ve kondiloma lata lezyonları rol oynamaktadır. Ayrıca sifiliz, kan yoluyla da bulaşabilirse de günümüzde kanların T. pallidum antikorları istikametinden denetim edilmesi nedeniyle, bu bulaşma yolu ehemmiyetini kaybetmiştir. Tanıda, karanlık alan mikroskopisinden kelam edilmekle birlikte, kullanım zahmeti ve kesin teşhis koydurmaması nedeniyle, bu formül yaygın olarak kullanılmamaktadır.

TEDAVİSİ
Tedavide yanlışsız antibiyotik kullanımı kıymetlidir lakin tedavi enfeksiyonun neden olduğu hasarları geri çeviremez. Erken evre sifiliz için kısa periyodik antibiyotik tedavisi kâfi iken kapalı ve geç evre sifilizli hastalarda daha uzun müddetli tedaviler uygulanır. Sifiliz geçirmiş olmak bu hastalığa karşı koruyuculuk sağlamaz. Başarılı ve hakikat bir tedavi uygulansa bile tekrar bakterinin alınması ile yine hasta olunabilir. Penisilin bu hastalığın her evresinde başvurulan birinci seçenektir ve ekseriyetle hastalığı muvaffakiyetle tedavi etmektedir.

Tedaviden sonra hasta, nontreponemal testler olumsuz oluncaya dek, 3-6 aylık aralıklarla izlenmelidir. Testlerin olumsuzlaşması bazen uzun vakit (birkaç yıl) alabileceğinden, bu bahiste sabırlı olmak gerekir.

KORUNMA YOLLARI
Sifilizden korunmak için; kesinlikle kondom kullanılmalı, kuşkulu cinsel ilgiden kaçınılmalı ve uzun devirli, tek eşli cinsel münasebetler tercih edilmelidir. Genital bölgede yara, akıntı yahut kaşıntı üzere belirtiler gözlendiğinde uzman bir tabibe danışılmalı ve cinsel bağdan kaçınılmalıdır. Sifiliz testi müspet çıkan anne bebeğini emzirmemelidir.

BEL SOĞUKLUĞU/ GONORE
Gonore cinsel yolla bulaşan yaygın hastalıklardan biridir. Etkeni Neisseria gonorrhoeae olup bilhassa üreme sisteminin serviks (rahim ağzı), rahim, tüpler ve üretra (idrar yolları) üzere sıcak ve nemli bölgelerinde kolay kolay çoğalabilmektedir. Ayrıca ağız, boğaz, göz ve anüs bölgelerinde de saptanabilmektedir.

NASIL BULAŞIR
Gonore; penis, vajina, ağız ve anüs temasıyla bulaşabilmektedir. Hastalığın anal yahut oral yolla da bulaşabilmesi nedeniyle homoseksüel ilgilerde de taşınması kelam bahsidir. Gonore hastaları partnerleri ile birlikte tedavi edilmezse hastalık tekrar bulaşabilmektedir. Ayrıyeten hastalık; gebe anneden çocuğa vajinal doğum sırasında geçebilmektedir. Neisseria gonorrhoeae’nin tuvalet kağıdında 3 saat, klozet kenarında ve havluda 24 saate yakın yaşayabildiği de bildirilmiştir. Gonore kalıtsal bir hastalık değildir.

RİSKLİ GRUPLAR
Cinsel olarak etkin olan herkes gonore olabilir.

Gonore enfeksiyonu olan kişinin partneri olanlar, muhafazasız cinsel teması olanlar, gonoresi olan hamilelerin bebekleri risk altındaki kümeleri oluşturmaktadır.

BELİRTİLERİ
Erkekte, kuşkulu cinsel temas sonrası 2-7 gün içinde akut pürülan üretral akıntı ve dizüri şikâyetleri ile üretrit gelişir. Kadında, mukopürülan servisit, olağandışı vajinal akıntı, cinsel bağ sonrası kanama üzere şikâyetlerle ortaya çıkabilir, lakin tablo sıklıkla asemptomatiktir. N.gonorrhoeae yeni doğanlarda ve nadiren yetişkinlerde konjonktivite de neden olabilir. Tüm gonokokkal enfeksiyonların yüzde 0,5-1’inde sistemik yayılma mümkünlüğü vardır. Bunun sonucunda artrit, cilt lezyonları, endokardit, menenjit gelişebilir. Kadınlar ve homoseksüel erkeklerde faringeal ve anorekral enfeksiyonlar az değildir. Erkek genital bölge enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 10’unda hiçbir belirti gözlenmemektedir. Fakat, birtakım erkeklerde semptomlar, bulaşma sonrası 2-5 gün içinde besbelli hale gelebilirken bu mühlet 30 günü de bulabilmektedir. Puberte öncesi kızlarda cinsel istismara bağlı olarak vulvo vajinit gelişebilir. Erkekler: Bazı hastalarda semptom görülmemektedir.

• İdrarda yanma
• Penisten beyaz, sarı yahut yeşil akıntı
• Testislerin şişmesi ve ağrıması

Kadınlar: Birden fazla hastada semptom görülmemektedir.

• Vajinal akıntıda artma
• İdrarda yanma ve ağrı
• Adet periyotları ortasında kanama
• Kadın genital bölge enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 50’sinde belirti gözlenmemekte yahut hafif seyretmektedir.

Semptomların gözlendiği hadiselerde bile gonore besbelli olarak teşhis edilememektedir.

Gonore taşıyan bayanlarda semptomlar gözlenmese de önemli komplikasyon (yan etki) riskleri bulunmaktadır.

Ayrıyeten boğaz bölgesindeki enfeksiyonlarda semptom gözlenmezken birtakım olaylarda ağrı olabilmektedir.

TEDAVİSİ
Çeşitli antibiyotikler ile gonore muvaffakiyetle tedavi edilir. Fakat ilaçlara dirençli bakteri tiplerinin ortaya çıkışıyla tedaviler güçleşmiştir. Birçok hastada gonore ile klamidya enfeksiyonu birlikte bulunur. Tedavide her ikisine yönelik antibiyotikler birlikte verilir. Gonoresi olan bireylerin öteki cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar istikametinden de araştırılması gerekir. Verilen tedavinin sonuna kadar kullanılması değerlidir. İlaç tedavisi ile enfeksiyon sona erse de oluşan kalıcı hasarlar geçmez. Gonoresi tedavi edilmiş bireyler enfekte bireylerle temas sonrası tekrar hastalanabilirler. Tedaviye karşın belirtiler devam ediyorsa kişinin tekrar tabibine başvurması gerekir. Çocuklarda gonore çeşitli antibiyotikler ile muvaffakiyetle tedavi edilir. Ama ilaçlara dirençli bakteri tiplerinin ortaya çıkışıyla tedaviler güçleşmiştir.

Tedavi edilmeyen gonore, bayanlarda ve erkeklerde çok önemli sıhhat sorunlarına yol açabilmektedir. Kadınlarda ekseriyetle pelvik inflamatuar hastalığa (PID) yol açmaktadır. PID; tüplere ziyan veren, infertiliteye (kısırlık) yahut dış gebeliğe neden olan bir hastalıktır. Erkeklerde ise gonore epididimitise neden olmaktadır. Epididimitis; spermleri testislerden üretraya (idrar kanalı) taşıyan epididimis ismi verilen organın enfeksiyonu olup tedavi edilmediğinde kısırlığa yol açabilmektedir. Gonore kan yahut eklemlere yayılabilmekte ve hayatı tehdit eden bir hastalık haline gelebilmektedir. Ayrıyeten gonore hastalığı, hastanın HIV ile enfekte olma mümkünlüğünü arttırmaktadır.

KORUNMA YOLLARI
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmakta en kıymetli öge, korunmasız cinsel alakadan kaçınmaktır. Ayrıyeten tek eşlilik önerilmektedir. Latex kondomlar her seferinde ve hakikat olarak kullanıldığında hastalık bulaşma riskini azaltırlar. Akıntı, idrar yaparken yanma, ağrı yahut kızarıklık halinde çabucak tabibe başvurmalıdır. Gonore teşhis ve tedavisi olan kişinin yakın devirde cinsel münasebete girdiği partnerlerinin de muayene, test ve gerekirse tedavilerinin yapılması gerekir. Böylelikle bu şahıslarda gelişebilecek muhtemel komplikasyonlar engellenebilir ve bunların enfeksiyonu tekrar tekrar bulaştırmaları önlenir. Hastaların tedavi sonuçlanana kadar cinsel bağda bulunmamaları gerekir.

KLAMİDYA ENFEKSİYONU
Klamidya gelişmiş ülkelerde cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ortasında en sık görülenidir.

Klamidya enfeksiyonu “chlamydia trachomatis” ismi verilen bakterinin sorumlu olduğu cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Bu bakteri serviks, üretra ve rektumda bulunur. Ender olmakla birlikte klamidya boğaz ve göz dâhil olmak üzere bedenin öteki kısımlarını de etkileyebilir.

RİSKLİ GRUPLAR
En fazla görülen cinsel yolla bulaşan hastalık olduğundan, korunmasız cinsel ilgisi olan herkes risk altındadır.

NASIL BULAŞIR
Klamidya cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Hastalık kalıtsal değildir.

BELİRTİLERİ
Klamidya bilhassa bayanlar ortasında, hiçbir belirti vermeden asemptomatik seyreder. Tedavi edilmediği takdirde klamidya, bayanda kısırlığa kadar giden önemli sıkıntılara neden olabilir. Klamidya belirtileri, çoklukla etkene maruz kaldıktan 1 ila 3 hafta sonra görülür lakin çok daha sonra da ortaya çıkabilir. Klamidya ile enfekte bayanların yüzde 70-75’ i asemptomatiktir. Erkeklerin kıymetli bir kısmında hiç bir belirti olmadığı iddia edilmektedir. Genelde belirti vermemesine karşın kimi bayanlarda hafif sarımsı akıntı, idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, vajinal bölgede yanma ve kaşınma, kızarıklık, şişlik, dış genital organlarda yaralar, ilgi esnasında ağrı ve olağandışı kanama üzere kalmidya enfeksiyonuna mahsus olmayan nonspesifik tabir edilen belirtiler görülür. Erkeklerde ise en sık bulgu penisten akıntı ve idrar yaparken olan yanmadır. Klamidya servisite neden olabilir. Belirtileri ortasında sarımsı bir akıntı, pelvik ağrı, bel ağrısına ve cinsel ilgi sırasında ağrı sayılabilir.

Klamidya enfeksiyonu olan erkeklerde epididimite, üretrite, böbrek sonrunlarına ve infertiliteye neden olabilir. Klamidya ile enfekte bir hamileden doğum sırasında bebeğe de bulaşabilir.

TEDAVİSİ
Enfeksiyon tanısı konduktan sonra klamidya tedavisi kolay ve tesirlidir. Tedavide kullanılan antibiyotik tabletler hasta tarafından düzgün ve yanlışsız alınırsa yüzde 95 tesirli olabilir kısa bir müddette şifa sağlanabilir. Eğer hasta bebek istiyorsa yani korunmuyorsa gebe olma muhtemelliğine karşı hekimin haberdar olması değerlidir. Bunlara ek olarak hastanın son 6 ay içindeki cinsel partnerleri de sorgulanıp test edilmeli ve gereksinim durumunda tedaviye alınmalıdır.

KORUNMA YOLLARI
Cinsel yolla bulaşan bir hastalık çeşidi olduğu için bağ sırasında kondom kullanımı temeldir. Kadınların yılda bir sefer klamidya için test yaptırması önerilmektedir. Bu hastalıklar ülkemizde ve dünyada en sık rastlanan cinsel hastalıklardır, bunların dışında, Hepatit B, Mikroplazma enfeksiyonu, Yumuşak Çıban, Donoanoz, Herpes, HPV, Molloskum Kontagiosum ve Trikomanas Vaginalis enfeksiyonu da riskli hastalıklar ortasındadır.

DOKTORA BAŞVURULMALI
HPV ve Siğillerin buluşması durumunda kimi hastalar internet üzerinden satılan kremlere yönelmektedir. Bu yanlış bir algıdır. Her hastalığın tedavisi farklıdır ve her siğilin çeşidi de farklıdır. Uzman hekimlerin uyguladığı tedavilerin dışında bilinçsizce uygulanan krem ve ilaçlar, hastalığın ilerlemesine sebep olabilir. Cinsel ilgi sırasında ağrı, yanma batma, idrarda kan görme, idrar sırasında yanma ve batma, akıntı renginde ve yoğunluğunda değişim görüldüğü anda doktora ya da en yakın sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır.