Diri fay haritasına nasıl bakılır? MTA, diri fay haritası ve yer bilimleri portalıyla Türkiye’nin tektonik resmini ziyaretçilere sunuyor

Bunun sonucu olarak üretilen Türkiye Canlı Fay Bilgi Tabanı da “1/25,000”, “1/250,000″ ve 1/1,250,000” olmak üzere üç farklı ölçek kademesinde haritalar içeriyor. “1/25,000” ölçekli haritada 1 santimetrelik uzunluk gerçek alanda 250 metrelik bir arayı temsil ediyor. Açıklama kitaplarıyla birlikte basılı olarak hizmete sunulan 1/250,000 ölçekli ve 1/1,250,000 ölçekli haritalar dijital olarak MTA sitesinden (www.mta.gov.tr) ve Türkiye Ulusal Coğrafik Bilgi Sistemi (TUCBS) platformu üzerinden tüm kurum ve kuruluşlarının erişimine açık durumda.

Türkiye’yi derinden etkileyen Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarıyla ilgili olarak MTA Jeoloji Etütleri Dairesi Başkanlığı uyumunda sarsıntı bölgesinde yürütülen arazi çalışmaları sonrası haritalanan yüzey kırığı haritası da kurumun internet sitesinde yer alan Yerbilimleri Portalı (http://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx) üzerinden kullanıma açıldı. Diri fay haritasına ait güncelleme çalışmaları, belli bir vakit aralığından çok sarsıntı jeolojisi ve canlı fay araştırmalarında gelişen yeni yol ve yaklaşımlar dikkate alınarak gerçekleştiriliyor. Yer Bilimleri Portalı, en şimdiki dataları ortaya koyuyor Çevrim içi faaliyet gösteren Yer Bilimleri Portalı da Türkiye’nin jeolojik katmanlarını ziyaretçilerle paylaşıyor.

Siteyi ziyaret edenler, ülkenin jeolojik formasyonunu, zelzeleleri, canlı fay sınırlarını, heyelanları ve magmatik kayaçları “son 24 saat”, “son 7 gün” ve “son 30 gün” üzere farklı tarih aralıklarıyla görüntüleyebiliyor.

Türkiye’de canlı fayların sayısı 485’e ulaşıyor
Depremlerin kaynağı canlı fayların haritaları ise sarsıntı kaynaklarının coğrafik dağılımı, nitelikleri, geometrik ve depremsellik özelliklerini ortaya koyan evraklar olarak öne çıkıyor. Haritalama çalışmaları kapsamında tüm Türkiye’nin bilinen canlı fayları, araştırma sonucu belirlenen unsurlar, 1/25,000 ölçekli standart haritalama, canlı fay sınıflaması, geometrik bölümlenme (segmentasyon) üzere parametreler doğrultusunda yine gözden geçiriliyor.

Ayrıca haritalamayla birlikte fayların sarsıntı davranışlarının kestiriminde kullanılan gerekli jeolojik datayı oluşturan fay uzunlukları, nitelikleri, geometrik bölümlenme ve bölgesel kinematik özellikler, uzun ve kısa devir kayma suratı, yer değiştirme ölçüsü ve gibisi dataların sistematik olarak toplanması de hedefleniyor. Türkiye Canlı fay Haritası üzerinde gösterilen toplam canlı fayların sayısı 485’e ulaşıyor. Bunlardan 326’sı tekçe fay, fay zonu yahut sistemi olarak yer alırken 183’ü ise bu ana yapılar altında fay segmenti olarak haritalandırılıyor.

Türkiye Canlı Fay Haritası’nda gösterilen canlı fayların her birinin 5,5 ve daha büyük sarsıntılar üretebilecek kaynak zonlar olduğu belirtiliyor. Bu harita üzerinde canlı faylara ilişkin uzunluk, yaş, kayma çeşidi, genel doğrultu, fay düzleminin eğim istikameti ve derecesi üzere zelzele tehlike değerlendirmelerinde muhtaçlık duyulabilecek bilgiler de kullanıma sunuluyor.

Kuzey Anadolu Fay Zonu her yıl 17-25 milimetre kayıyor
Diri faylar üzerindeki sarsıntı hareketliliği sismometreler aracılığıyla takip ediliyor.

Bu çalışmalar ülke genelinde Afet Acil Durum İdaresi (AFAD) Başkanlığı ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Zelzele Araştırma Enstitüsü tarafından yapılıyor. Ayrıca canlı fayların üzerindeki kayma suratları ise Global Konumlama Sistemi (GPS) kullanılarak ortaya konuluyor.

Bu mevzu ile ilgili araştırmalar Harita Genel Müdürlüğü ile üniversitelerin Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği kısımları tarafından gerçekleştiriliyor. Literatürde yer alan bilgiler ışığında, Türkiye’nin en kıymetli iki canlı fay çizgisinden biri olan Kuzey Anadolu Fay (KAF) Zonu boyunca yıllık kayma suratının yaklaşık 17-25 milimetre, Doğu Anadolu Fay (DAF) Zonunda ise yıllık kayma suratının yaklaşık 10 milimetre pahasında olduğu biliniyor.