Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: Küresel sistem, büyük bir değişimin eşiğinde

Bakan Fidan, bu yeni düzeneğin Karadeniz’deki tansiyonun yanı sıra global besin güvenliğine de katkı sağlayacağını vurguladı.

“Rusya-Ukrayna Savaşının uzaması, istikrarı daha da yıpratacaktır”
Ukrayna’daki savaşın 3. yılına girdiğini lakin bunun yakın vakitte biteceğini düşünmediklerini kaydeden Fidan, çatışmanın her iki tarafta da yol açtığı büyük can kaybı ve fizikî hasarın çıkmaza neden olduğunu söyledi. Fidan, savaşın artan yıpratıcı tesiri göz önüne alındığında, “ne iki tarafın ne de dünyanın, sonsuza kadar sürecek bir savaşı göze almasının mümkün olduğunu” lisana getirdi. Diplomasi için alan yaratmaya açık bir gereksinim olduğunu vurgulayan Fidan, müzakere davetinin Ukrayna’dan boyun eğmesini ya da teslim olmasını istemek manasına gelmediğini kaydetti. Fidan, bunun sırf “kaçınılmaz olanı hızlandırmak için yapılan çağrı”, “masa etrafında tahlil bulmak” olduğunu belirterek “Savaşın uzaması bölgemizde ve ötesinde istikrarı daha da yıpratacaktır.” dedi. Bakan Fidan,Ukrayna’nın legal çıkarlarının korunmasına dayalı müzakere yoluyla bir tahlile varılması öncelik teşkil ediyor. Fakat bu, işgalin tanınması manasına gelmiyor. 21. yüzyılda Avrupa kıtasında yaşanan bu savaşı durdurmak için egemenlik konusunu ateşkesten ayırmanın vakti gelmiştir. değerlendirmesini yaptı.

“Gazze, yerle bir edilmiş durumda ve büyük oranda yaşamaya elverişsiz durumda”
Ekim ayında İslam İşbirliği Teşkilatındaki (İİT) meslektaşlarına, oburlarının kendi problemlerini çözmesini beklemek yerine, üye devletlerin bu sefer mevzuyu kendilerinin ele almalarını gerektiğini söylediğini kaydeden Fidan, “Aksi takdirde İsrail, bu zulmü unutturmak için daha da yabanî zulüm gerçekleştirerek bize bu zulmü unutturacaktır.” diye konuştu.

Fidan, İİT ve Arap Birliği’nin harika doruğuyla kurulan Temas Kümesinin, bölgesel sahiplenme hali sergilediğini belirterek 7 ülke olarak Müslüman dünyası ismine hareket etmek ve Filistin’de devam eden trajediye müdahale etmekle görevlendirildiklerini hatırlattı. Grubun gücü sayesinde, milletlerarası toplumun ezici çoğunluğunun artık “derhal ateşkes, manisiz insani yardım ve iki devletli çözümden” yana olduğunu aktaran Fidan, ağır diplomatik uğraşların İsrail’in Gazze’deki savaş hatalarını durdurmadığını, bugün prestijiyle Gazze’de “çoğu bayan, çocuk ve yaşlı olmak üzere 31 binden fazla şehidin” olduğunu tabir etti. Bakan Fidan, “Gazze artık yerle bir edilmiş durumda ve büyük oranda yaşamaya elverişsiz durumda.” dedi. Refah hudut kapısındaki insani yardımların abluka altına alınmasının İsrail’in ve destekçilerinin çıkarlarına hizmet ettiğini vurgulayan Fidan, Filistinlilerin katlanmak zorunda kaldığı fedakarlıkları ve anlatılamaz acıları onurlandırmanın kendileri için vazife olduğunu lisana getirdi. Fidan, 1967 öncesi sonlara dayanan ve tam teşekküllü Filistin devletiyle iki devletli tahlili hayata geçirene kadar bu sorunun çözülemeyeceğini belirterek geçmişte İsrail’in iki devletli vizyona bağlı kalmaması nedeniyle en son tahlile ulaşmanın mümkün olmadığını, bu nedenle bu defa garantörlük düzeneği teklifini gündeme getirdiklerini hatırlattı.

Bölgesel sahiplenme ve Libya
Bölgesel sahiplenmeyi temel alan bu türlü sistemle, son mutabakatın kesimi olarak bölgedeki büyük ülkelerin ve memleketler arası aktörlerin, tarafların yükümlülüklerini izleme, doğrulama ve gerektiğinde uygulama sorumluluğunu üstlenmesinin ehemmiyetine işaret eden Fidan, bu doğrultudaki tekliflerinin bölgesel ve memleketler arası muhatapları tarafından olumlu karşılandığını, Türkiye’nin bu bahiste bu sorumluluğu almaya hazır olacağını söyledi. Hakan Fidan, Türkiye’nin bölgesel sahiplenmeye bakış açısının bu 3 büyük milletlerarası çatışmayla hudutlu olmadığını tabir ederek Türkiye’nin Suriye krizinde alandaki sükunetin sağlanmasını ve Astana platformunun garantör ülkeleri ortasında yer aldığını hatırlattı. Bakan Fidan,Türkiye, Libya’da istikrar, toprak bütünlüğü ve birliğe dayalı sürdürülebilir bir siyasi tahlile ulaşmak için en üst seviyede temaslar yoluyla bölgesel sahiplenmeyi geliştirmeyi hedefliyor. Özgür, adil ve sağlam seçimlere yönelik sürecin isteğe dayalı temelde ilerletilmesi bu manada stratejik bir zorunluluktur.

dedi. Balkanlar’ın global gelişmelerin daha da şiddetlendirdiği değişken bölgesel dinamiklerin yaşandığı bir periyottan geçtiğini kaydeden Fidan, Türkiye’nin Güneydoğu Avrupa Ülkeleri İşbirliği Süreci üzere bölgesel teşebbüslere öncülük ettiğini ve üçlü sistemlerin daha da kıymet kazandığını lisana getirdi.

“Türkiye’yi ve bölgemizi dışlayan her türlü temas planı başarısızlığa mahkum”
Hakan Fidan, Asya’nın yine jeopolitik merkez olma yolunda ilerlerken “tarihi anavatanla bağları kurumsallaştırdıklarını” belirterek Türk Devletleri Teşkilatının bugün tam teşekküllü memleketler arası bir kuruluş olarak ayakta olduğunu, çeşitli alanlarda entegrasyon ve işbirliğini daima olarak genişlettiğini söyledi. Türkiye’nin bölgesel mülkiyet siyasetlerinin güç ve irtibat projelerini de kapsadığını kaydeden Fidan; TANAP, TAP, Trans Hazar, Doğu Batı Orta Koridoru ve Irak Kalkınma Yolu Projesi üzere teşebbüsleri desteklediklerini anımsattı. Bakan Fidan, “Son milletlerarası gelişmeler, Türkiye’yi ve bölgemizi dışlayan her türlü temas planının başarısızlığa mahkum olduğunu bir sefer daha tescilledi.” dedi. Fidan, global hegemonik güçlerin dayattığı önceliklerden çok bölgenin stratejik önceliklerini takip ettiklerini vurguladı.

Bakan Fidan: “Azerbaycan, Kafkasya’da yükselen bir yıldız”
Bakan Fidan, Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan Üçlü Dışişleri Bakanları 9. Toplantısı’na katılmak için geldiği Azerbaycan’ın başşehri Bakü’de, “Parçalanmış Dünyayı Onarmak (Fixing the Fractured World)” temasıyla düzenlenen 11. Küresel Bakü Forumu’nda iştirakçilere hitap etmesinin akabinde soruları yanıtladı. Fidan, Azerbaycan’ı “Kafkasya’da yükselen bir yıldız” olarak nitelendirerek, bu ülkeyi büyüme suratı ve bölgeye getirdiği ekonomik istikrar açısından gururla izlediklerini söz etti. Azerbaycan’ın son yıllarda Kafkasya’da çok kıymetli bir rol oynamaya başladığını lisana getiren Fidan, bölgesel diplomasi ve bölgesel projeler için bir merkez haline geldiğini söyledi. Fidan, Türkiye’nin Azerbaycan ile iktisat, demir yolu, güç projeleri üzere pek çok mevzuda birlikte çalıştığını belirtti.

Geçen sene Azerbaycan’ın Şuşa kentinde düzenlenen Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) toplantısına katıldığını hatırlatan Fidan, bu yıl Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Mukavelesi 29. Taraflar Konferansı’nın (COP29) Azerbaycan’da düzenleneceğini anımsattı. Bakan Fidan, Azerbaycan’ın birçok memleketler arası aktifliğe mesken sahipliği yapmasına dikkati çekti. Fidan, Azerbaycan’ın Avrupa’nın güç güvenliğinde de kıymetli bir role sahip olduğunu vurgulayarak Avrupa’nın bu bahiste Azerbaycan ile yakınlaşma ve daha uygun münasebetler kurma arayışında olduğunu kaydetti.

“Güvenlik tasalarımız ihmal edilirse bu biraz sorun yaratır”
Avrupa güvenlik mimarisinin artık AB biçimine dahil olduğunu lisana getiren Fidan, AB ve NATO’nun giderek örtüşen bir gündeme sahip olduğunu anlattı. Bakan Fidan, kelamlarını şöyle sürdürdü:Bu Türkiye için ne manaya geliyor? Türkiye bir müddettir Avrupa Birliği üyeliğinin dışında bırakılıyor. Avrupa Birliği’ne üye olmamız için de ufukta bir ışık görünmüyor lakin biz NATO üyesiyiz. Avrupa Birliği üyelerinin çabucak hemen hepsi NATO üyesi. Yani Avrupa Birliği NATO içinde baskın bir rol oynamaya başladı, bu anlaşılabilir bir durum lakin Türkiye, Norveç ve Kanada üzere ülkeler, biliyorsunuz, biz Avrupa Birliği üyesi değiliz ancak NATO üyesiyiz ve kendi legal güvenlik telaşlarımız var. Şayet Avrupa Birliği’nin öncelikleri NATO’nun gündemine çok fazla hakim olursa ve güvenlik telaşlarımız ihmal edilirse bu biraz sorun yaratır.

Fidan, bu mevzulara Avrupa ve Kuzey Amerika’daki müttefiklerinin dikkatini çektiklerini lisana getirerek NATO ve Avrupa güvenlik mimarisindeki en değerli problemlerden birinin AB’nin güvenlik çıkarlarının NATO ile nasıl birleştirileceği konusu olduğunu düşündüğünü söyledi. Şimdi ise bu iki ögenin neredeyse muadil hale geldiği izleniminin mevcut olduğunu belirten Fidan, “Bu bahiste tartışma bile yok fakat gerçekte NATO’nun farklı bir yorum ve denetim sistemi var ve buna büyük ölçüde Amerikan Silahlı Kuvvetleri katkıda bulunuyor ve liderlik ediyor.” diye konuştu. Fidan, Türkiye olarak bu gelişmeleri yakından takip ettiklerini, bakanlar seviyesindeki toplantılarda, başkanlar doruğunda ve teknik seviyedeki toplantılarda bu hususları gündeme getirdiklerini ve tasaları lisana getirdiklerini belirtti. Tüm argümanları ve tartışmaları daha geniş bir siyaset oluşturma çerçevesine dahil etmek için âlâ bir ortam olduğunu kaydeden Fidan, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ve başka birtakım kilit NATO ortaklarıyla uygun bir diyalog içerisinde olduklarını söz etti.

“PKK/YPG, birtakım NATO ülkeleri tarafından destekleniyor”
Fidan, son iki yıldır Finlandiya ve İsveç’in NATO üyeliğine kabul edilmesi vesilesiyle iki mevzuyu gündeme getirdiklerini belirterek,Birincisi, Türkiye’nin fizikî güvenliğine ve toprak bütünlüğüne bakarsanız, hudutlarımızın öbür tarafında büyük bir tehdit var. PKK/YPG, Irak’ta PKK ve onun Suriye’deki uzantısı YPG birtakım NATO ülkeleri tarafından destekleniyor, güçlendiriliyor ve görevlendiriliyor. Amerika bunu açıkça yapıyor ve öbür birkaç NATO ülkesi de Amerika’ya yardım ediyor. diye konuştu. Bakan Fidan,Bazı NATO ülkeleri, NATO üyesi olmayan bir devlet dışı ögeyle, bir terör örgütüyle bir ortaya gelerek bir sıkıntıyı ele alıyor ki buna ‘terörle mücadele’ diyorlar ancak tıpkı vakitte benim ulusal güvenliğime karşı büyük bir tehdit oluşturuyor.

Bu bizim gündeme getirdiğimiz bir husus. ifadelerini kullandı. Fidan, Karadeniz’in güvenliğini de görüştüklerini lisana getirerek, Karadeniz’in giderek daha fazla askerileşmesini önlemenin değerine işaret etti. Ancak Rusya-Ukrayna Savaşından sonra Karadeniz’in askerileştirilmesinin büyük meseleler yarattığına dikkati çeken Fidan, bilhassa Ukrayna’dan tahıl sevkiyatının kesintiye uğramasının başta Global Güney ve birtakım Afrika ülkeleri olmak üzere tüm dünyayı olumsuz etkilediğini söyledi. Fidan, bu kapsamda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, bilhassa tüm dünyanın besin güvenliği konusunda çok hassas davrandığını, Ukraynalılar ve Ruslar ortasında bir tahıl mutabakatı yapılmasını sağlamak için çok çalıştığını vurgulayarak, “Bunu başardık lakin biraz vakit aldı.” diye konuştu.

“BM ve ortak ülkelerle misal bir düzenleme üzerinde çalışıyoruz”
Bakan Fidan, “Şimdi BM ve ortak ülkelerle emsal bir düzenleme üzerinde çalışıyoruz, nitekim bir mutabakata varmamızı umuyor ve dua ediyorum.” dedi. Fidan, bu kere isminin tahminen Tahıl Mutabakatı Teşebbüsü olarak adlandırılmayacağını, bu mevzudaki en değerli sıkıntının tahılı ve öteki malları Karadeniz’den çıkarmak, Karadeniz’in tüm bölge için ticari maksatlara hizmet etmesini sağlamak olduğunu lisana getirdi. Ukrayna’da devam eden savaşın yatıştırılması gerektiğini, savaşın binlerce insanın hayatına mal olduğunu söyleyen Fidan, savaşın şimdi bölgeye yayılmadığını, Ukrayna içerisinde hudutlu kaldığını kaydetti. Fidan, kelam konusu savaşta kitle imha silahlarının kullanılmamasını “büyük bir artı” olarak nitelendirerek, “Ama bu lükse daha ne kadar sahip olabiliriz.

Daha geniş bir tırmanış olursa ne olacak?” tabirlerini kullandı. Bu nedenle bu hususta ne cins risklere ve alternatif senaryoların yaşanabileceğine son derece dikkat ettiklerinin altını çizen Fidan, bugün Gürcistan Dışişleri Bakanı Ilia Darçiaşvili ile yaptığı görüşmede de bu sıkıntıyı ele aldıklarını belirtti.

“Libya’daki bir numaralı önceliğimiz yeni bir çatışma görmemek”
Fidan, Libya’nın da gündemlerinde olan bir öteki kıymetli bahis olduğunu lisana getirdi. Türkiye’nin Libya’daki en kıymetli önceliğinin yeni bir çatışma görmemek olduğunu lisana getiren Fidan, “Bu, bir numaralı önceliğimiz. Bu nedenle varlığımız, temaslarımız, çalışmalarımız daima öbür bir çatışma görmeme önceliğine odaklanıyor.” değerlendirmesinde bulundu. Libya’da doğu ve batı olarak ülkenin bölünmüş olarak kalmasına, aktörlerden birinin lehine tek taraflı olarak birleşmesine müsaade veremeyeceklerini vurgulayan Fidan, bu kapsamda Türkiye olarak batıdaki yasal hükümet ile birebir hizada olduklarını lakin doğu ile de bağlantıları geliştirdiklerini söyledi. Fidan, son yıllarda Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve bölgedeki başka ülkelerle ilgilerin normalleştirdiklerini ve bu olağanlaşmayı de Libya’ya olumlu bir katkı sağlanmasında kullandıklarını anlattı. Söz konusu ülkelerle artık bir ortaya geldiklerini lisana getiren Fidan, Libya’da barışın tesis edilmesi ve ülkenin birleşmesi konusunda katkı sağlayabilmek için neler yapabileceklerini görüştüklerini söyledi.