BBC Rusça’nın araştırmasına nazaran Rus mahkemelerinde rekor sayıda birliklerinden firar eden ya da izinlerinden dönmeyen asker olayı görülüyor. Birçok asker kaçağı, yakınlarının yanına sığınıyor ve onlar da soruşturma geçirme riski taşıyor.
23 Mart 2023 sabahı, Rusya’nın güneyindeki Stavrapol bölgesinde yer alan bir köyde, Dimitri Seliginenko isimli genç bir adam, faturalarını ödeyebilmesi için kız arkadaşını motorsikletiyle belediye binasına bıraktı.
Altı ay önce Rus lideri Vladimir Putin’in askeri seferberlik ilan etmesiyle Ukrayna’da savaşması için çağrılmıştı ve Mart’ta cepheye geri dönmüş olması gerekiyordu.
Ancak 10 günlük hastalık müsaadesinden dönmedi ve şu anda Rusya’nın arananlar listesinde.
Köyden geçerken, okulu bitirdikten sonra polis olan eski sınıf arkadaşı Andrey Soverşennov tarafından görüldü.
Soverşennov askeri polise ihbarda bulundu vei kısa mühlet sonra, üç kişi kız arkadaşını bekleyen Seliginenko’yu tutuklamaya çalışıyordu.
Seliginenko, annesine ve üvey babasına haber vermeyi başardı ve onlar da müdahale etmek için otomobille köye geldiler. Bundan sonra neler yaşandığına dair iki farklı anlatım var.
Resmi polis anlatımına nazaran Seliginenko’nun üvey babası Aleksandr Graçov, Soverşennov’un kelepçelerini kaptı ve “Onun yerine beni tutuklayın” diye bağırdı. Daha sonra da Soverşennov’u yere yatırıp, dövmeye başladı.
Ailenin versiyonuna nazaran, üvey oğlunun tutuklama buyruğunu talep etmesinin akabinde yere itilen ve dövülen Aleksandr Graçov olmuştu.
Her ikisi de hastaneye kaldırıldı ve Graçov’a daha sonra polise taarruz suçlaması yöneltildi.
Bu ortada Selginenko ise, anne ve babasının otomobiline atlayıp, kaçmıştı.
Olay, köylülerin kurduğu toplumsal medya sohbet kümesinde ateşli bir tartışma başlattı.
Seliginenko’nun ailesi, çocuklarının esasen askere alınmaması gerektiğini savundu. Aile, askere alınmadan evvel uygun olup olmadığına dair düzgün bir tıbbi muayeneden geçirilmediğini, koronavirüs kapmış olmasına rağmen cepheye gönderildiğini söylüyor.
Ocak 2023’te Seliginenko don ısırması olmuştu ve müsaade verildi. İki gün sonra konuta döndü ve midesinden ameliyat oldu. Aile Dimitri’nin askerliğe uygun olmadığının açık formda görüldüğünü ve askeri tıp kurulu tarafından incelenmiş olması gerektiğini belirtiyor.
Ancak sohbet kümesinde herkes anlattıklarına sempati duymuyordu ve aile buna karşılık komşularından duygusal bir istekte bulundu.
“Burada, köyümüzde rahat içinde yaşıyorsunuz. Pekala hanginiz bizimle, Pyatigorsk, Budyonnovsk ya da Rostov’daki hastanelerde kaç yaralı askerin yattığını görmek için bizimle geleceksiniz? Diğerlerini yargılamadan evvel kendinizi esasen bu kadar çok acı çekmiş anne ve oğlunun yerine koyun. Kocalarınız ve oğullarınız yanınızda. Birebir şeyin sizin de başınıza gelmemesi için dua etmeye başlasanız güzel olur.”
Mart 2024’te Aleksandr Graçov polise ataktan hatalı bulundu ve 150 bin ruble (1500 ABD Doları) ödemeye mahkum edildi.
Dmitri Seliginenko ise birliğine dönmedi ve nerede olduğu bilinmiyor. Olaya karışan hiç kimse BBC’yle konuşmak istemedi.
‘Bütün erkeklerimizi aldılar’
Stavrapol bölgesinden yüzlerce kilometre uzaklıkta, Rusya’nın öte yanındaki Buryat Cumhuriyeti’nde iki hadise daha mahkemenin önüne geldi.
Sanık sandalyesinde birliğinden firar eden asker Vitali Petrov ve polisin damadını tutuklamasına mani olmaya çalışan kayınvalidesi Lidia Tsaregorodtseva vardı.
BBC, mahkeme evraklarından ve güvenlikleri nedeniyle isimlerini açıklamadığımız davayı bilen bireylerin anlatımlarından neler yaşandığını bir ortaya getirdi.
Şaldaray köyünden, 33 yaşındaki iki çocuk babası Vitali Petrov, 2022’de Ukrayna’da savaşması için cepheye çağırıldı.
Bölge, ülkenin en fakir yerlerinden. BBC’nin araştırması ve bağımsız Rus yayıncı Mediazona’ya nazaran 2022 sonbaharında ülkenin en büyük seferberlik ve can kaybı oranlarından birine sahipti.
Birkaç ay öncesinde yıl birliğini müsaadesiz terk eden ve zorla geri götürülen Petrov, Haziran 2023’te kaldığı askeri hastaneden firar etti.
Kayınvalidesi, Petrov’un askerlik yapmaya elverişli olmadığını, baş ağrıları çektiğini ve birebir vakitte birliğinde şiddete ve zorbalığa mazur kaldığını anlattı.
Askeri savcılar ise, Petrov’un cepheye gönderilmeten kaçtığını sav etti.
Petrov 2023’ün yaz ve sonbahar aylarında kayınvaledisinin konutunda saklandı. Günlerinin büyük kısmını yakında ormanda çam fıstığı, mantar ve meyve toplayarak geçiriyor, konuta geceleri uyumaya geliyordu.
Firari askerlerin ülkeden kaçmalarına yardımcı olan Run to the Forest (Ormana Kaç) isimli sivil toplum kuruluşundan aktivist Grigori Sverdlin, firar askerlerin % 30 kadarının Rusya içinde kaldığını, gerisinin de ülke dışına kaçtığını iddia ediyor. Mediazona’ya nazaran Rus mahkemelerinde firari ve birliklerini müsaadesiz terk etme suçlamalarının bulunduğu 13 binden fazla dava olduğunu belirtiyor.
Aralık 2023’te, silahlı polisler Petrov’u tutuklamak için kapıya dayandı.
Sonrasında neler yaşandığına dair yeniden farklı anlatımlar var.
Tsaregorodtseva polisin kapıyı kırıp, meskene daldığını, konutu ararken ve tabandaki döşemeyi baltalarla kırarken, kendisini ve dehşete kapılmış iki küçük kız torununu itip kaktıklarını anlattı.
Tsaregorodtseva ayrıyeten, polisin kimlik ya da tutuklama buyruğu göstermediğini belirtti. Mahkeme dokümanlarına nazaran polis bu suçlamayı reddetti ve meskeni aramadıklarını ve eşyalara dokunmadıklarını savundu.
Hem ailenin hem de polisin anlatımına nazaran Petrov kilerde saklandığı yerden çıktı ve kızları ona hakikat koştu.
Mahkeme dokümanlarında, polis ve aile Petrov tutuklanırken yaşanan arbededen birbirlerini sorumlu tuttuğu belirtildi.
Küçük kızlarına nazaran babaları konuttan sürüklenerek çıkartıldı ve polis tarafından dövüldü. Arbede sırasında kaynar suyla yanan bir polis yetkilisi de hastaneye kaldırıldı.
Hem Petrov hem de Tsaregorodtseva yargılandı. Petrov müsaadesiz birliğini terk etmekten altı yıl mahpus cezası aldı. Kayınvalidesi de iki yıl mahpusa çarptırılırken, arbedede yaralanan polise 100 bin ruble tazminat ödemesine hükmedildi.
Davaya yakın bir kaynak, BBC’ye yaptığı açıklamada Vitali Petrov’un eşinin, kocasının cephede değil de, mahpusta kalmasından mutlu olduğunu belirtti.
BBC’nin kaynağı ayrıyeten, savaşın kırsal kısımdakilerin ömrüne dar be vurduğunu anlattı.
“Köylerdeki tüm erkekler bizlerden alındı. Ağır işleri görecek, hayvanlara bakacak, kış hazırlıkları yapacak kimse kalmadı. Birinin çocuğu hasta, öbürü endişeden ölecek halde. Köylerde olmayacak duaya amin diyen yalnızca bayanlar kaldı.”
Söz konusu kaynak ayrıyeten, erkeklerin isteseler de istemeseler de savaşa gitmek ya da ailelerini tek başına gayret etmeye bırakmak ortasında “imkansız bir seçim” yapmak zorunda kaldıklarını hissettiklerini anlattı.
Firara yedi yıl mahpus cezası
BBC’nin gördüğü bir öteki olayda ise sabıkalı bir asker kelam konusu.
Rusya- Moğolistan sonundaki bir köyden Roman Yevdokimov, Ocak 2023’te birliğinden firar etme suçlamasından yedi yıl mahpus cezası aldı.
Hırsızlıktan iki sabıkası olan 34 yaşındaki Yevdokimov, Putin’in ülke genelindeki seferberliği sırasında, Ekim 2022’de silah altına alındı.
Yevdokimov birliğinde yalnızca bir ay geçirdikten sonra firar edip, meskenine geri döndü. Ormanda saklanarak yaşadı ve aile üyeleri tarafından kayınvalidesinin konutunun kilerinde tutuldu. Ta ki, yakalanıp, mahpusa gönderilene kadar.
Ancak karar giymiş bir hatalı olarak Yevdokimov’a, mahpusta yatmak yerine, gidip Ukrayna’da savaşma seçeneği sunuldu. Ani hücum timinde altı ay geçirdi ve o zamanki kurallara nazaran özgür bırakıldı ve Nisan 2024’te yine meskenine döndü.
Ailesi, cephedeki altı ayın akabinde travma geçirdiğini ve eski ömrüne geri dönemediğini söylüyor. Şu anda vaktinin birçoklarını, daha evvel inzibatlardan saklandığı ormanda geçiriyor.
Hapishaneden alınan bir ani atak timi üyesi olduğu için, firardan aldığı yedi yıl mahpus cezası resmen affedildi, lakin cephede savaştığını ve vazife sırasında yaralandığını gösteren evrakları yok.
Hapishanelerden alınan çok sayıda savaş gazisi, Rusya Savunma Bakanlığı’ndan durumlarının tanınmasını istiyor.
Ancak Yevdokimov için, en yakın seferberlik merkezine yapılacak dört saatlik seyahat kaldırabileceğinden fazla.
Kızkardeşi BBC’ye “Onu görmeye gittiğimde biraz içmişti ve ‘Belki de kontratlı asker olmalıyım’ demişti” diye konuştu.
“Gitmesine müsaade vermeyeceğim ve beni geride bırakmaktan korkuyor zira onun için ne kadar çok kaygılandığımı biliyor. Lakin yeniden oradaki yoldaşlarına geri dönmek istiyor. Zira kimileri ölüyor ve onlardan telaşlı.”
Bu hadiseler, mahkemelere taşınanların çok küçük bir kısmı.
2024’teki resmi kayıtlara nazaran her ay 800 dolayında asker izinsiz birliği terk, emre itaatsizlik ve birliklerinden firar etmekten karar giyiyor. Mediazona’ya nazaran bu sayı geçen yılın iki, savaştan evvelkinin de 10 katından fazla. Firari askerlere yardım eden aile üyelerinden kaç kişinin karar giydiği konusunda ise resmi bir istatistik yok.
Katkıda bulunan; Olga Ivshina
Editör: Olga Shamina
İllustrasyonlar: BBC Rusça Görsel Gazetecilik Takımı
02:00
02:00
News
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
