“Sanat Güneşi” Zeki Müren’in vefatının üzerinden 28 yıl geçti

“Sanat Güneşi” Zeki Müren, vefatının 28’inci yılında anılıyor. Şekli ve farklı sesiyle yaşadığı periyoda damga vuran ve bugün dahi büyük bir hayran kitlesine sahip olan bestekar, kelam müellifi, yorumcu ve oyuncu Müren, Kuzey Makedonya Üsküp’ten Bursa’ya göç eden Kaya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak 6 Aralık 1931’de dünyaya geldi.

Müren, birinci musiki nağmelerini sesinin hoşluğuyla tanınan dedesi Şehadet Mescidi müezzini ve hafız, Bıçkıcı Mehmet Efendi’den duyarak, 3 yaşında müzik söylemeye başladı.

Annesinin yardımıyla 5 yaşında alfabeyi öğrenen sanatçı, birinci ve orta tahsilini Bursa’da tamamladı. Yeteneği şimdi birinci okuldayken öğretmenleri tarafından fark edilen Müren, ilkokulda bir piyeste çoban rolünü canlandırdı.

“ZEHRETME HAYATI BANA CANANIM” YAPITINI, 18 YAŞINDAYKEN KALEME ALDI

Zeki Müren, yaptığı bir açıklamada, şimdi çocukken meskeninin bahçesindeki sardunyalı havuzun başında mahalleli için sahne almaya başladığını aktararak, şunları söylemişti:

“Ortapazar Caddesi’ne her yaz çadır tiyatroları gelir, boş yerlerden birine kurulurdu. Bayılırdım o çadır tiyatrolarına. Babama daima yalvarırdım, ‘Ne olur önden bilet al.’ diye. Benim hatırım için evdekiler iki gecede bir çadır tiyatrosuna taşınırdı. Sahneye evvel bir saz heyeti çıkardı. Akabinde müzikçiler sırayla sahne alırdı. Oturduğum yerden onlarla birlikte mırıldanır, müzikler söylerdim. Hele hele çadırın assolisti çıktığı vakit nefesim kesilirdi, heyecandan yerimde duramazdım. Sahne kokusunu birinci kere çadır tiyatrosundaki müzikçileri izlerken hissettim. Ne garip bir kokuydu o. Müzikçilerin süründükleri esans, yaptıkları makyaj, hatta sahnenin gerisindeki tuvaletten yayılan koku! Bu rutubetli kokuyu ciğerlerimin ta derinliklerine kadar teneffüs ederdim. Ben o günlerde koyu bir Müzeyyen Senar hayranıydım. Müzeyyen Hanım’ın konutumuzda her plağı vardı. Okul dönüşü o plakları dinler, sonra birinci dersleri almaya başladığım Bursalı tambur üstadı İzzet Gerçeker Beyefendi ile Müzeyyen Hanım’ın müziklerini birlikte geçerdik.”

Ortaokulu Tophane 2. Ortaokulunda okuyan sanatçı, 1946’da yatılı okuduğu İstanbul Boğaziçi Lisesini birincilikle bitirdi.

Usta sanatçı, “Zehretme hayatı bana cananım, Elemlerle doldu benim her anım, Sıkıntımla yanıp sönse de canım, İnan ki ben sana yeniden hayranım.” isimli acemkürdi makamındaki birinci yapıtını 1949’da Bursa’da kaleme aldı. Eser, Suzan İtimat tarafından TRT radyosunda seslendirildikten sonra dikkati çekti.

Boğaziçi Lisesi’nde müzik dersleri veren bestekar Şerif İçli ve Kadri Şençalar’ın derslerini takip eden Müren, lise son sınıftayken Şükrü Tunar’ın “Bir Muhabbet Kuşu” isimli yapıtıyla birinci plağını doldurdu.

İLK CANLI RADYO KONSERİNİ 1951’DE VERDİ

Edebiyat ve fotoğraf sanatına da ilgi duyan Müren, ünlü direktör Arşavir Alyanak’ın babası Agopos Efendi ile Udi Krikor’dan da dersler alarak musiki eğitimini sürdürdü. Usta sanatçı, olgunluk imtihanlarını pekiyi dereceyle vererek, 1950’de İstanbul Devlet Hoş Sanatlar Akademisine (Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi) girdi. Yüksek Süsleme Kısmı Sabih Gözen atölyesinden birincilikle mezun olan Müren, öğrencilik yıllarında başladığı desen çalışmalarını, pek çok defa açtığı sergilerle sanatseverlerin beğenisine sundu.

Zeki Müren, üniversiteye girdiği yıl, 186 adayın katıldığı, TRT İstanbul Radyosu solistlik imtihanını birincilikle kazandı. İstanbul Radyosunda 1 Ocak 1951’de, birinci canlı radyo konserini veren sanatkara, saz takımı olarak Hakkı Derman, Serif İçli, Şükrü Tunar, Refik Fersan ve Necdet Gezen eşlik etti.

Müren, başarılı geçen birinci konserin akabinde birçoğu canlı olmak üzere 15 yıl konser verdi. Sahneye çıktığı birinci periyottan itibaren şöhret basamaklarını süratle tırmanan sanatçı, tanınan kültürün kıymetli bir ögesi haline geldi.

“BEKLENEN ŞARKI” SİNEMASI GİŞE REKORLARI KIRDI

Sanatçı 1954’te “Beklenen Şarkı” müzikal sinemasıyla birinci defa sinemada göründü. Türk sinemasının ilk kadın yönetmeni ve birinci bayan yıldızı Cahide Sonku ile başrolü paylaşan Müren’in 10 bestesi de sinemada yer aldı. Sinema, sanatçıyı görmek isteyenlerin ilgisi sonucu gişe rekorları kırdı.

Türk sinemasında 17 sinemada başrol oynayan sanatçı, kesimde en yüksek rakamlı kontratlara imza attı, 1955’te Arena Tiyatrosu’nun “Çay ve Sempati” isimli oyununda da başrol oynadı.

Müren’in oynadığı sinemalara, “Berduş”, “Hayat Bazen Tatlıdır”, “Altın Kafes”, “Bir Yaz Yağmuru” üzere, ekseriyetle kendi bestelerinin ismi verildi.

Dönemin en tanınan, aranılan sesi ve yüzü olan usta sanatçı, birinci sahne konserini 26 Mayıs 1955’te verdi. Sanatçı, birebir yıl “Manolyam” müziğiyle Türkiye’de birinci defa verilen Altın Plak Ödülü’nü kazandı.

Sanatçı, 1954’te birinci gazino tecrübesini İzmir Fuarı’ndaki Açıkhava Tiyatrosu’nda yaşadı. Akabinde Batı Anadolu turnesi gerçekleştirdi ve konserlerini gazinolarda vermeye başladı.

ROYAL ALBERT HALL’DA KONSER VEREN BİRİNCİ TÜRK SANATÇI

Zeki Müren, gördüğü ulusal ilginin yanında memleketler arası alanda da dikkati çekerek, 1976’da Londra’daki Royal Albert Hall’da konser verdi ve bu salonda sahne alan birinci Türk sanatçı oldu.

Sanatçı, askerliğini 1957-1958’de yedek subay olarak Ankara Piyade Okulu, İstanbul Harbiye Temsil Ofisi ve Çankırı’da tamamladı.

Kendine ilişkin gösterişli ve ilgi uyandıran kostümleriyle de hayranlarının beğenisini kazanan ve “Sanat Güneşi” olarak Türk toplumunun hafızasında yer edinen Müren, Maksim Gazinosu sahnelerinde, aralıksız 11 yıl Behiye Aksoy ile dönüşümlü sahne aldı.

Ses sanatçılığının yanında, sahne giysilerine yansıttığı ferdî bir imajı bulunan sanatçı, Hoş Sanatlar Akademisi’nde edindiği sanat ve tasarım konusundaki uzman bakış açısıyla oluşturduğu imajını ömrü boyunca korudu.

Müren, 1965’te İstanbul’da Olgunlaştırma Enstitüsünde, Ankara’da Fransız Kültür Derneğinde, İzmir’de Yumru Galerisi’nde fotoğrafları, özgür çalışmaları ve kumaş desenlerinden oluşan bir stant açtı. Desenlerinden kimileri halı ve kilim olarak dokundu. 1970’li yıllarda ise bu stanttaki çalışmalarının yer aldığı tabloları gazino sahnesinin fonuna astırarak dekor olarak kullandı.

Yaşamı boyunca 600’ü aşkın plak ve kaset dolduran sanatçı, 1991’de “Devlet sanatçısı” seçildi. “Şimdi Uzaklardasın”, “Manolyam”, “Bir Demet Yasemen”, “Gözlerinin İçine Öteki Hayal Girmesin” ve “Elbet Bir Gün Buluşacağız” üzere birçok sevilen yapıta imza atan Müren, tıpkı vakitte kurallı biçimde Türkçe konuşmaya itina göstermesiyle biliniyordu.

SANATIN BİRÇOK ALANINDA BAŞARILI YAPITLAR VERDİ

Sanatın birçok alanında başarılı yapıtlar veren Müren, farklı vakitlerde yazdığı şiirlerini bir ortaya getirdiği, “Bıldırcın Yağmuru” isimli yapıtını 1965’te kitap ve kaset olarak hayranlarının beğenisine sundu.

Zeki Müren, 1980’de Kuşadası’nda kalp spazmı, akabinde da 1983’te Paris’te kalp krizi geçirdi. Sahnelerden uzaklaşarak Bodrum’a yerleşen sanatçı, son konserini ise 1984’te geliri antik tiyatronun onarımına harcanmak üzere, Bodrum Kalesi’nde verdi. Mal varlığını Türk Eğitim Vakfı ile Türk Silahlı Kuvvetleri Mehmetçik Vakfına bağışlayan usta sanatçı, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı ve Muazzez Ersoy’la düetlerin yer alacağı 7 müzikten oluşan yeni kasetini tamamlayamadan, TRT’nin İzmir Radyosu Stüdyolarındaki canlı yayında, 24 Eylül 1996’da kalp yetmezliği sonucu hayatını kaybetti.

Sanatçının cenazesi, Bursa Buyruk Sultan Mezarlığı’nda toprağa verildi.

BİRÇOK MÜKAFATIN SAHİBİ OLDU

Birçok kurum ve kuruluş tarafından yüzlerce mükafata paha görülen Müren’in Bodrum’daki konutu, vefatından sonra Kültür ve Turizm Bakanlığınca müzeye dönüştürüldü.

Zeki Müren’in vefatının akabinde oluşturulan Türk Eğitim Vakfı (TEV) Zeki Müren Fonu’ndan birçok öğrenciye burs sağlanıyor.

TEV ve TSK Mehmetçik Vakfı tarafından 2002’de Bursa’da sanat üzerine eğitimler verilen Bursa Zeki Müren Hoş Sanatlar Lisesi yaptırıldı.

Sanatçının albümlerinden kimileri şöyle:

“Senede Bir Gün” (1970), “Pırlanta 1” (1973), “Pırlanta 2” (1973), “Pırlanta 3” (1973), “Pırlanta 4” (1973), “Hatıra” (1973), “Anılarım” (1974), “Mücevher” (1975), “Güneşin Oğlu” (1976), “Nazar Boncuğu” (1977), “Zirvedeki” (1977), “Sükse” (1978), “Kahır Mektubu” (1981), “Eskimeyen Dost” (1982), “Hayat Öpücüğü” (1984), “Masal” (1985), “Helal Olsun” (1986), “Aşk Kurbanı” (1987), “Gözlerin Doğuyor Gecelerime” (1988), “Ayrılık İşte (1989), “Karanlıklar Güneşi” (1989), “Şarkılar” (1989)”, “Dilek Çeşmesi” (1989), “Bir Tatlı Tebessüm” (1990), “Doruktaki Nağmeler” (1991), “Sorma” (1992).”