AA Türkiye, son yıllarda savunma sanayiindeki başarılı performansıyla milletlerarası arenada dikkatleri üzerine çekmeye devam ediyor. Savunma eseri ihracatında gelinen pozisyon, ülkenin teknolojik ve endüstriyel kabiliyetlerindeki süratli gelişimin bir yansıması olarak öne çıkıyor. Son yıllarda yapılan stratejik yatırımlar, Ar-Ge çalışmalarına verilen ehemmiyet ve milletlerarası iş birlikleri, Türk savunma sanayiini global pazarda rekabetçi kılmayı sürdürüyor. Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Kıdemli Araştırmacısı Doç. Dr. Murat Aslan, ülkelerin savunma eserleri ithalat ve ihracatındaki eğilimlerini AA Tahlil için kaleme aldı.
Savunma eserlerinin ihracatındaki eğilimler
Stockholm Milletlerarası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından 11 Mart 2024 tarihinde yayınlanan rapor memleketler arası silah ticaretindeki eğilimleri pahalandırmak açısından epeyce değerli. Silahlanma eğilimleri, savaş beklentilerinin seslendirildiği şu günlerde istihbarat servislerinin harp ikazı bağlamında bir emare olarak görülüyor. Rusya’nın 3. Dünya Savaşı’nı, Fransa’nın Ukrayna’ya asker göndermeyi tartıştığı geçtiğimiz hafta içinde silahlanma eğilimleri aslında kapasiteleri ve niyetleri ortaya koyuyor. Kendi kapasitesi ile hasım olarak gördüğü aktörün envanteri ve silahlanma eğilimini karşılaştıran devletler meydan okuma kararlarını almak için referanslar üretebiliyor. Hasebiyle raporun kapsamına kısaca göz atmak ve yorum yapmak yararlı olabilir. Savunma eserlerinde Avrupa’da istisnası olan ülke Fransa’dır. Dünyanın en çok savunma eseri ihraç eden ülkeleri ele alındığında sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Fransa, Rusya, Çin ve Almanya ön plandadır. Bu ülkeler dünya savunma eseri ihracatının yüzde 75’ini denetim ediyor. Fakat bu yıl farklı bir özellik dikkati çekiyor. 4’er yıllık son 2 periyot karşılaştırıldığında ABD ve Fransa’nın ihracatlarının öteki ülkelere nazaran artış eğiliminde olduğu görülüyor. Bu kapsamda ABD yüzde 42, Fransa yüzde 11 satış oranı ile başkan konumdalar. Ayrıyeten bu ülkelerin evvelki 4 yıla nazaran savunma eseri ihracatı sırasıyla yüzde 17 ve yüzde 47 arttı. Öbür bir tabirle Fransa’nın savunma ihracatında büyük bir atak var. Rusya’nın yüzde 53, Çin’in yüzde 5,3 ve Almanya’nın yüzde 14 savunma ihracatlarıysa bu ülkelerin düşüşte olduğunu gösterse dahi, tekrar de bu ülkeler silah ihraç eden birinci 5 ülke olarak pozisyonlarını koruyor. Burada İtalya’ya da değinmekte yarar var. İtalya dünya genelinde savunma eserleri ihracında yüzde 4,3’lük hisseye sahip. Lakin son 4 yıllık ihracının evvelki periyoda nazaran yüzde 86 arttığı görülüyor.
Afrika’da gözle görülür azalma kendini gösteriyor
Silah ihracatçısı ülkeler kadar alıcılara da bakmakta yarar var. Son 4 yıl içinde toplam 170 ülke savunma eserleri ithal etti. En çok silah ithal eden ülkeler sırasıyla Hindistan, Suudi Arabistan, Katar, Ukrayna ve Pakistan’dır.
Son 4 yıl kıymetlerine nazaran, savunma ithalatında bölge bazlı karşılaştırma yapılırsa Asya ve Okyanusya ülkelerinin yüzde 37, Orta Doğulu ülkelerin yüzde 30, Avrupa’nın yüzde 21, Amerika kıtasının yüzde 5,7 ve Afrika ülkelerinin yüzde 4,3 oranında silah alımı yaptığı görülüyor. Tabi bu sayılara iç savunma eseri üretimi ve tedariki dahil değil. Alım yapan ülke ve bölgeler değerlendirildiğinde birinci dikkati çeken konu Hindistan ve Pakistan’ın silahlanma yarışıdır. Her an savaşmaya hazır olan bu 2 devletin global ekonomik krize karşın silahlanmada Dünya liderliğine soyunması dikkati caziptir. Savunma eserleri tedarikinde Afrika’da gözle görülür bir azalma var. Bu durumun nedeni ise ekonomik imkansızlıklar. Afrika’ya silah ihracatı yapan ülkeler sırasıyla, yüzde 24’le Rusya, yüzde 16 ile ABD, yüzde 13’le Çin ve yüzde 10 ile Fransa’dır. Afrika’da son yıllarda ortaya çıkan darbelerde ve bölgesel rekabetlerde hangi ihracatçının kime dayanak verdiğinin ithalat tercihlerine tesir edebileceği söz edilebilir. Bununla birlikte Cezayir yüzde -77 ve Fas yüzde -46’yla Afrika ile birebir yazgısı paylaşan ülkelerdir.
Türkiye en çok savunma eseri ihracatı yapan 11’inci ülke
Orta Doğu kelam konusu olduğunda kıymetli bir özellik göze çarpıyor. Orta Doğu ülkelerinin silah ithalatı halen yüksek seviyede ve dışa bağımlı olsa da 4’er yıllık son 2 devirde yüzde 12’lik bir azalma var. Öte yandan Orta Doğu’da silah ithalatında liderliği sırasıyla Suudi Arabistan, Katar ve Mısır alıyor. En büyük tedarikçi ise klasik olarak yüzde 52’lik ihracat ile ABD. İsrail’in savunma eserleri ithalatının -ki ABD hibelerinin katkısına raporda yer verilmemiş- 4’er yıllık dönemsel karşılaştırmasında yüzde 5,1 artış görülüyor. Bu ithalatın yüzde 69’unu ABD ve yüzde 30’unu Almanya karşılıyor. İsrail’in ithalatında güdümlü mühimmat ve füzeler ile gelişmiş savaş uçakları ve denizaltılar başı çekiyor. Raporda ile ilgili bir tahlil yer almazken tablolardaki bilgiler Türkiye’nin dünya genelinde durumunu ortaya koyuyor. Türkiye 2019-2023 yılları ortasında yüzde 1,6 hisse ile en çok savunma eseri ihracatı yapan 11’inci ülke pozisyonundadır.
Bu oran 2014-2018 yılları ortasında yüzde 0,7 idi. Hasebiyle savunma ihracatında Türkiye’nin 4’er yıllık devirlerde yüzde 106’lık savunma ihracatı artışı var.
Ülkelerin savunma eseri karnesi
Fransa’nın savunma eserlerinde yaşadığı sıçrama epeyce dikkati alımlı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Fransız askerlerini Ukrayna’da savaşa dahil etme yahut Afrika’da kaybettiği tabanı tekrar kazanma hırsının savunma ihracatı bilgileriyle ne kadar bağdaştırılabileceği belgisiz. Lakin savunma kesiminde 2’nci büyük oyuncu olmak doğal olarak Macron’un iştahını açıyor. Öte yandan Yunanistan’a yapılan satışlar dikkate alındığında Ege ve Doğu Akdeniz üzere hassas bölgelerde Fransa’nın neden tahriklerde bulunduğu da anlaşılır hale geliyor. Asya ve Okyanusya ülkelerinin silahlanma eğiliminde Hindistan ve Pakistan ön plana çıkıyor. Bu 2 ülkeden Pakistan ekonomik ve siyasi bağlamda iniş ve çıkışlar yaşıyor. Hindistan ise çok nüfus artışına, vakit zaman ırkçılığı gündemine alan siyasi bir idareye, kayda bedel bir ekonomik büyümeye sahip.
Öteki bir tabirle Asya ve Okyanusya’da Çin korkusuyla yaşanan silahlanmanın yanında bu 2 ülkeyi yeni bir savaş muhtemelliğine karşı mercek altına almakta yarar var. Orta Doğu’da, bilhassa Körfez ülkelerinde, savunma ithalatı devletten çok rejim güvenliğinin bir aracı olarak ortaya çıkıyor. Günümüzde de durum farklı değil. Lakin Körfez ülkelerinin kendi silahını üretme arayışları olduğu, kimi vakit Rusya yahut Çin ile etkileşim içinde bulundukları biliniyor. Bu nedenle Körfez bölgesinde artık ABD’nin rakiplerinin de olduğu dikkate alınırsa savunma eserleri ticaretinde yeni açılımlar ve çekişmeler mümkün görünüyor. Öte yandan ekonomik durumundaki rekor gerilemeye karşın Sudan, Etiyopya, İsrail ve Libya’dan duyduğu tasalar nedeniyle Mısır’ın silahlanması doğal bir sürece işaret ediyor. Gerçekten Mısır’ın envanterindeki silah sistemlerinin hala Soğuk Savaş devrinden kaldığı biliniyor.
“Türkiye, uzun yolun birinci safhasında”
Türkiye’nin durumuna bakıldığında ise savunma endüstrinde kendine kâfi olmayı ve savunma teknolojilerini ulusal ve yerli kılmayı amaçlayan Türkiye hala uzun bir yolun birinci safhalarındadır. Kendi envanterine öncelik veren Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltma ve örtülü ambargolara karşı tahlil üretme, bu ortada savunma eserleri ihracı ile finansal kaynak yaratma niyeti de dikkati çekiyor. Haber Kaynağı: Anadolu Ajansı (AA)
02:00
News
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
Dünyadan
