Vakanüvis orucun tarihini yazdı: İnsanlık kadar eski…

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Oruç… İnsanlık tarihi kadar eski

Vakanüvis
Mübarek Ramazan’a kavuştuk. Bugün, birinci günü. Oruç tutmak günümüzde en yaygın, baskın, dengeli ve istikrarlı haliyle İslam dünyasında var olsa da kökeni İslamiyet’in çok öncesine dayanıyor. Hak dinler çizgisinden bakıldığında oruç, birinci Peygamber Hz. Âdem ile başlayan bir ibadet. Asırlar içinde tevhit inancından uzaklaşıp birçok varlığa “yaratıcılık” atfedilen tahrif olmuş inançların içerik ve normlarında bile oruç daima var oldu.

İlk Ramazan orucu 624 yılındaydı
İslam âlimleri; oruç tutmanın birinci insan ve birinci peygamber olan Hz. Âdem’le başladığını, Kur’an-ı Kerim’deki, “Ey iman edenler! Oruç sizden evvel gelip geçmiş ümmetlere farz kılındığı üzere size de farz kılındı. Umulur ki korunursunuz.” (Bakara, 183) ayetine dayandırmaktalar. “Bir şeyden uzak durmak, bir şeye karşı kendini tutmak” manasına gelen Arapça “savm”ın Farsça karşılığı olan “rûze” sözünün Türkçeleşmiş hali olan oruç – ve türevleri – Kur’an-ı Kerîm’de on üç yerde geçmekte, hadislerde ise çok sayıda yer almakta. İslamiyet’teki oruç, Peygamber Efendimiz’in (sav) uygulamalarıyla başlamıştı. Resulullah, Medine’ye hicretinden itibaren Aşure Günü’nde, bir de her ay içerisinde değişik günlerde üç gün oruç tutmaktaydı. Daha sonra orucun farz ibadet olduğunu bildiren ayetler nazil olmuştu. Hicret’in ikinci yılında, yani M. 624’ün birinci aylarında, Bedir Savaşı’ndan çabucak sonra Müslümanların oruç tutma ibadeti başlamıştı. Hicri 2’nci yılı Ramazan’ın 1’inci günü 26 Şubat 624’e denk gelmişti. Birebir yıl fıtr sadakası (fitre) yükümlülüğü de getirilmişti.

Hristiyanlık ve Yahudilik’teki “yemeli içmeli oruç”
Dinler kroniğinde de hak dinler çizgisinde yer alan bütün ümmetlerin inanç dünyasında orucun yer aldığına dair nakiller bulunuyor. Tevrat’ta Hz. Musa’nın, Yeni Ahit’te Hz. İsa ve havarilerin oruç tuttukları anlatılmaktaydı. İlerleyen vakit içerisinde, bu dinlerin bozulmuş şeriatlarında da oruç çeşitleri yeniden yer almış, hatta çeşitlenmiş lakin tıpkı vakitte birtakım oruçlar için “kolaylaştırıcı” kurallar da vazedilmişti.

Yahudilerin vakit zaman 25 saati bulan oruçları vardı. Museviler, topluca işledikleri cürümlerden ötürü, Allah’ın kendilerine felaketler verdiğine inandıkları (Yom Kippur: Pişmanlık Günü) her periyotta uzun vadeli oruçlar fiyatlardı. Hristiyanlık’ta ise kimi Kilise Babaları İnciller’e atıfla “40 gün oruç” vazetse de öbür Kilise Babaları da “4 İncili 10 ile çarp, eder 40” hesabıyla dört gün oruç tutmanın kırk gün tutmaya denk olacağını ilan etmişti. Vakit içerisinde esasen müsamahalı olan adetler, son yıllarda ise uygunca esnemiş durumda. Buna nazaran, sıvılar başlığı altında sınıflandırılan çabucak her şey; su, limonata, soda, zencefilli gazoz, şarap, bira vb. oruçluyken de içilebilmekte.

Tekrar son yıllarda kilise, öğle yenilen tam bir öğünün yanı sıra birtakım atıştırmalara da müsaade vermekte. Sabahları bir lokma ekmek yahut krakerle birlikte biraz çay, kahve, çikolata yahut gibisi içecekler özgür. Ayrıyeten “beyin eforu”yla hayatını kazananlar için de – muhasebeciler, gazeteciler, hukuk müşavirleri vb üzere – muafiyetler bulunuyor. Bu ortada, Papa’nın müsaadesiyle dünyanın değişik yerlerindeki kardinaller de yöresel kimi müsaadeler verebiliyor. Protestanlarda ise muhakkak bir vakit diliminde belirli besinleri yasaklamanın ilahi değil beşeri bir buyruk olduğu, münasebetiyle da oruç tutmaya gerek olmadığı niyeti yaygın.

Tekrar de kimi Protestan kümeler ile İngiltere’deki Anglikan kilisesi, Katoliklerinkine benzeri oruçların kimilerini teşvik etmekte.

Çok ilahlı dinlerde birinci vakitler yalnızca rahipler oruç tutardı
Antik çağlardan klasik periyotlara kadar Çin, Mezopotamya, Avustralya, Hint, Sümer, Yunan, Roma, Maya, Aztek ve daha pek çok topluluğun çok ilahlı inançlarında perhiz / oruç vardı. Bunların kimileri tıbbi emellerle olsa da değerli bir kısmı ilah ve tanrıçalara tapınmanın ritüellerindendi. Hinduizm, Budizm, Brahmanizm, Konfüçyüsçülük, Taoizm ve Zerdüştlükteki oruç ya kast sistemi ya da rahiplerin otoritesinden ötürü genelde dar bir kümeye mahsustu. Lakin vakitle bu katı kurallar yumuşatılmış ve alt katmanlar da oruç tutabilmişti.

Yezidilerde rahipler 80 gün oruç tutarken, halk ise altı gün tutmaktaydı. Bu inanışların birçoklarında vejateryen oruçları vardı. Bu çok ilahlı dinlerin oruçları, birçok yeme içmeye müsaade veren kurallara sahipti. Brahmanlar oruç tutarken, ikincil ilah ve tanrıçalara Hint cevizi, bezelye, şeker ve süt üzere yiyecekler sunmaktaydılar. Çin dinlerinde yaygın olan atalara tapınma seansları için de oruç tutulmaktaydı.

Hinduizm ile İslamiyet’i telif teziyle XV. yy’da ortaya çıkan Sihizm ise oruca karşıydı. Bir Sih gurusu, “Ben ne Hindular üzere oruç fiyatım ne de Müslümanlar üzere Ramazan ayını ihya ederim.” demişti.

Hipokrat, Eflatun, Aristo, Pisagor, Twain, Tolstoy: “Oruç iyidir”
İnsanlık tarihinde iz bırakan çok sayıda isim, oruçtan övgüyle bahsetmekteydi. Antik Yunan’ın tıptaki en değerli şahsiyetlerinden biri Hipokrat, “Hastayken yemek yemek, hastalığını doyurmaktır. Oruç tut.” demişti. Eflatun ve Aristo da “içerideki hekim” dedikleri orucu tavsiye eden isimlerdi.

Yunan müellif Plutarch ise “İlaçların en uygunu oruç tutmaktır.” diyordu. Pisagor da Mısır’da gördüğünü söylediği orucu antik Yunan’a getirmişti. “Mark Twain” olarak bilinen Amerikalı müellif Samuel Clemens, yakın zamanlardaki oruç savunucularından birisiydi. Twain, “Biraz açlık, en uygun ilaç ve tabiplerin yapabileceğinden çok daha fazlasını yapabilir.” demişti. Rus muharrir Leo Tolstoy da “Oruç, nefsi denetim etme faziletine ulaşmanın birinci adımıdır.” diye yazmıştı.

Amerika Birleşik Devletleri’nin Kurucu Babalarından Benjamin Franklin ise bir kezinde şöyle demişti: “İlaçların en güzeli dinlenmek ve oruç tutmaktır.”

Dr. Haas: “Oruç, Batı diyetindeki eksik halka”
Doksanlı yıllardan itibaren kitapları yüz binlerce satan Dr. Elson Haas, “Bütünleştirici Aile Hekimliği” kitabında, “Orucun Batı diyetindeki ‘eksik halka’ olduğuna inanıyorum.” diye yazmıştı. Almanya’daki Buchinger Kliniği de katılıcımalarına dağıttığı oruç programı kitapçığında, “Orucu, tıbbın ötesindeki kadim pahalar hiyerarşisinde işgal ettiği yere geri getirmeliyiz.” tavsiyesi yer almakta.